VerslaggeverscolumnAriejan Korteweg in Woerden, Rotterdam en Utrecht

Integriteit als leidend beginsel, aan de keukentafel en in het groot

Je kunt Nederland zien als een groot democratisch lichaam (met hier en daar wat dictatoriale of autocratische hoekjes). Er zijn kloppende organen – Binnenhof, gemeentehuizen, besturen. Er zijn gesprekken op tv, in de bedrijfskantine en aan de eettafel. Er is oneindig veel dagelijks gedrag in winkels, besturen, verenigingen waarmee dat democratisch gehalte op peil wordt gehouden.

En dan heb je nog mensen die in hun eentje of in groepsverband iets aan dat democratisch proces willen versleutelen. Vaak hoor je daar niks van. Of je hoort het wel en denkt: sorry, even wat anders aan m’n hoofd.

Zo kwam onlangs de Integrale Agenda Post-Coronatransitie langs, vormgegeven in een diagram en gemaakt door iets dat zich GoGoMo noemt, Stichting Good Governance Monitor. Die propageert dat diagram als middel om verkiezingsprogramma’s mee te beoordelen: wat beloven ze voor na corona, hoe gaan we verder?

Dat ik aan die agenda bleef hangen, komt doordat die de gouden combinatie van eenvoud en volledigheid suggereert. Alles wat aan maatregelen te verzinnen is, kan er in, waarna je kunt kijken of je maatregel de beoogde gevolgen heeft.

De mensen achter dit diagram hebben elkaar gevonden rond het begrip integriteit. Heel houden/heel maken, dat is hun kortste samenvatting. Alles wat gebeurt, moet daaraan worden afgemeten. Al een aantal jaren komen ze elke maandagochtend via Skype bij elkaar om het daarover te hebben. Ze sturen me foto’s van het moment dat ze in december hun petitie ‘Winst van integriteit’ aanboden aan twee vaste Kamercommissies.

Rob, Leo en Nico in Skype-overleg.

Ik schuif op maandagochtend aan en maak kennis met Leo Sonneveld uit Woerden, die ook een boek over integriteit schreef. Met Nico Scheepers uit Rotterdam, coach in ruste, en met de Utrechtse systeemdenker Rob Maijers. Afhankelijk van het onderwerp is er nog een reservoirtje aan mensen met andere kennis.

Ooit hadden ze het plan hun ideeën over integriteit commercieel te vermarkten. Dat schoot niet op. Sindsdien is het liefdewerk. ‘We willen naar het geheel kijken’, zegt Leo. ‘Daartoe zijn maar weinigen bereid.’

‘Heel en ongeschonden’, dat is de maatstaf waarmee handelen moet worden gemeten, noteer ik. ‘Een vorm van fatsoen’, vinden ze: ‘Een kwestie van rechtvaardigheid’. In zijn woonplaats Woerden heeft Leo integriteit ingebracht toen de vraag opkwam of daar naar gas moest worden geboord. Conclusie: niet doen.

De eerste versie van het diagram dateert uit 2012, toen Leo en Nico nog betrokken waren bij de partij Mens en Spirit. Sindsdien is er, vooral door Rob, het nodige aan gesleuteld.

Je kunt het principe van integriteit overal toepassen, zeggen ze. In je gezin of vereniging, in de gemeente. Verkiezingsprogramma’s vinden ze het meest interessant. Nico stuurt me later een schema waarin de programma’s van D66 en SP zijn getoetst, de eerste partijen die met een programma kwamen. Voorlopige conclusie: D66 behandelt bijna alle thema’s, maar heeft een witte vlek als het over de rechtvaardigheid van het financiële stelsel gaat. De SP heeft geen aandacht voor transparantie van de overheid, rechtvaardigheid van het belastingstelsel en vertrouwen in de politiek.

Ook op coronamaatregelen kun je het diagram loslaten. Rob: ‘Dan zie je dat er alleen naar fysieke gezondheid wordt gekeken, maar niet naar gevoelens van onzekerheid, naar geestelijke instabiliteit, naar eenzaamheid.’ Een positief effect is dan weer minder luchtvervuiling, te vinden bij ‘ongezonde bijproducten’.

Leo: ‘Als integriteit je leidraad is, zorg je dat je handelen voor een ander niet negatief uitpakt. Zo kun je bijvoorbeeld het dragen van mondkapjes verantwoorden. We zetten een stip aan de horizon en hopen dat partijen met ons naar de samenhang willen kijken. Wat we steeds zien is dat niet de oorzaken worden aangepakt, maar de symptomen worden bestreden.’

Ook dat hoort doorgaans bij democratie.

Meer over