ColumnPeter Middendorp

In Emmen gaat het misschien niet zo goed, maar heel Nederland is Emmen aan het worden

null Beeld

In de jaarlijkse top-50 van aantrekkelijkste gemeenten eindigt mijn geboorteplaats Emmen altijd onderaan, wat erg onterecht is. We ergeren ons er ieder jaar dan ook opnieuw aan dat er geen top-60 of top-100 wordt gemaakt, zodat Emmen misschien eens in de lage middenmoot zal eindigen, en wij ook eens samen met u naar de nummer laatst kunnen wijzen: moet je kijken hoe slecht het daar gaat. Wat een losers.

Nu is er een Kansenatlas van Nederland gemaakt. En hoewel Emmen nu eens niet als beroerdste uit de bus kwam, maar Pekela, hebben de makers Emmen er toch weer uitgelicht om eens uitgebreid op in te zoomen en te vergelijken met Alphen aan de Rijn, een even grote gemeente, zodat we toch weer met al onze gebreken in het licht van de belangstelling staan. Dit bevestigt ons vermoeden dat geografen de pik op ons hebben.

Maar ja – super gaat het ook weer niet. In Emmen ontgroei je de situatie van je ouders veel moeilijker dan elders. Vooral tussen armere gezinnen is de ongelijkheid groot: kinderen uit die gezinnen scoren gemiddeld vier punten lager op de Citotoets dan hun Alphense soortgenootjes, en verdienen later veel minder. In Emmen heb je weinig middengroepen, luidt de verklaring, kinderen kunnen zich er niet aan elkaar optrekken.

Het voordeel van inzoomen is: veel wordt gedetailleerd zichtbaar. In en rond Emmen zijn er gebieden en dorpen waar gezinnen voor de derde generatie van de bijstand leven. Volgens onderzoekers heerst in sommige delen grote ‘taalarmoede’. Ouders leerden wel lezen en schrijven, maar hielden het niet bij, en nu kunnen ze geen brief of bijsluiter meer begrijpen, laat staan hun kinderen helpen met school.

Het nadeel is dat je kunt gaan denken dat de problemen zich in specifieke gebieden concentreren. Je kunt ook makkelijk het gebied de schuld geven, de mensen, de cultuur, de mentaliteit. Het gebeurt vaak genoeg dat sociaal wetenschappers naar onze streken trekken om de mensen te vragen wat er toch aan kun karakter mankeert dat ze geen fabrieken hebben – Zeg, arbeider, waar is je fabriek?

Terwijl: er komen steeds nieuwe cijfers beschikbaar en ze worden steeds ongelooflijker. We wisten al dat een kwart van de 15-jarigen nauwelijks kan lezen en schrijven. Nu leerden we dat 27 procent van de kinderen aan het eind van de basisschool – een opleiding voor lezen en schrijven – het allerlaagste streefniveau niet haalt. Deze kinderen kunnen niet allemaal uit Emmen of Pekela komen, de ramp is nationaal, in de nabije toekomst is een kwart van de bevolking analfabeet.

Ik herinner me van enkele jaren geleden toekomstvisioenen van politici: Nederland zou uitgroeien tot één groot stedelijk conglomeraat, met alles hoogwaardig, snel en state of the art, onderwijs, zorg, verbindingen – een New York aan de Noordzee. Intussen is de kans groter dat Nederland in een groot Emmen verandert.

We lopen niet achter in Emmen, maar voor.

Meer over