ColumnHarriet Duurvoort

In een beschaafde samenleving is geen plek voor gedwongen anticonceptie

null Beeld

Een ‘sensationele doorbraak’ noemt oud-kinderrechter Cees de Groot het: zijn pleidooi voor verplichte anticonceptie voor vrouwen met zware psychische problemen of een ernstige verstandelijke beperking is eindelijk erdoorheen. Zo wordt voorkomen dat zogenaamde ‘onmachtige’ vrouwen kinderen op de wereld zetten die zij niet zelf kunnen verzorgen en vaak al meteen na de geboorte moeten afstaan.

Er worden extreme gevallen genoemd. Maar in de Jeugdzorgpraktijk is bij de vraag wie ‘zware psychische problemen of een verstandelijke beperking’ heeft helaas sprake van een hellend vlak. Wat is incompetent ouderschap? Een burn-out? Als je een alleenstaande ouder bent? In de documentaire Goede moeders beoordeelden niet terzake kundige jeugdzorgmedewerkers dat sommige ouders verstandelijk beperkt waren.

Al in 2006 bepleitte toenmalig jeugdwethouder Hugo de Jonge in Rotterdam verplichte anticonceptie voor incompetente ouders. ‘Soms gaan ze net zo lang door tot ze er eentje mogen houden’, stelde hij destijds over ‘incompetente’ moeders die niet tot vrijwillige anticonceptie over te halen waren.

Ik schrijf al langer over Jeugdzorg en het viel mij inderdaad op dat sommige moeders veel kinderen hadden. Een moeder zei: je kinderwens wordt alleen maar groter als er tegen je wil kinderen bij je worden weggehaald. Dus probeer je het opnieuw.

Leefbaar Rotterdam deed er destijds na De Jonge’s voorzet nog een schepje bovenop. Gedwongen anticonceptie was een leuk begin, maar verslaafde vrouwen, Antilliaanse tienermoeders en verstandelijk gehandicapte vrouwen moesten gewoon gedwongen kunnen worden tot abortus.

Dat schokte mij. Als tiener kwam ik graag in Mi Oso es Mi Kas, het Surinaamse tienermoedercentrum in de Bijlmer. Hoewel ik geen tienermoeder was, was ik er altijd welkom. Ze gaven er geweldige Afrikaanse danslessen. Je kon er lekker eten, er was altijd een luisterend oor.

De jonge moeders hadden het niet altijd makkelijk, maar hun grootste geluk waren hun kleintjes. De moederliefde was ook wat hen houvast en motivatie bood in een vaak wankel bestaan. Met liefdevolle begeleiding kon dat een fundament worden om verantwoordelijkheid te gaan nemen in het leven. De motor om te stoppen met drugs, terug te gaan naar school. Voor zichzelf hadden ze het niet altijd over, voor hun kinderen wel.

Misschien was het juist het Afro- Surinaamse element in de aanpak van Mi Oso es Mi Kas. Meiden leren dat ze mooi, sterk en competent waren die het zelfstandig konden als ze maar doorzetten. Zorgen, opvoeden en ook nog kostwinner zijn. Niet verwachten dat een man dingen voor je oplost. Ook voor mij waren het waardevolle levenslessen. De meeste meiden zijn goed terechtgekomen.

Een parallel doemt op met de Afstandsmoeders, de zo’n 15 duizend ongehuwde vrouwen die tussen 1956 en 1984 werden gedwongen hun kind af te staan, omdat ze te jong zouden zijn, niet getrouwd waren of op een andere manier de familie te schande zouden maken. Ze kwamen als labiel, onverantwoordelijk of verstandelijk beperkt in de medische rapporten terecht. ‘Het waren andere tijden’, moet Eugénie Smits van Waesberghe (56) vaak over haar geboorte horen, vertelde ze aan de Volkskrant. Ze werd in 1965 bij haar geboorte in de Bredase Moederheilkliniek ‘tussen de benen van mijn moeder vandaan getrokken’. In de rechtszaak die Afstandsmoeders onlangs startten, betoogde de landsadvocaat dat rekening moest worden gehouden met ‘die tijd, waarin ongehuwde moeders met de nek werden aangekeken. De samenleving sloot ze uit, niet de Raad voor de Kinderbescherming’.

In een ontluisterende reportage van ouderwebsite j/m ouders werd echter begin dit jaar geschetst hoe single-moeders nog altijd de dupe zijn van wantrouwen bij jeugdzorginstellingen, wat vaak leidt tot uithuisplaatsing en het gedwongen verbreken van contact met hun kinderen. Stichting Kog, een stichting voor ouders en grootouders in contact met Jeugdzorg: ‘Alleenstaand ouderschap staat bij Jeugdzorg bovenaan het lijstje met risicofactoren’. Moeilijk kind, laag inkomen, depressieve ouder, ruzies of geweld tussen (ex-)echtelieden zijn er nog zo’n paar. In plaats van liefdevolle hulp en steun, zoals in Mi Oso es Mi Kas, veroorzaakt het overheidsingrijpen een diep, onherstelbaar trauma bij ouders en kinderen.

Lichamelijke integriteit is een grondrecht en recht op gezinsleven is als mensenrecht in verschillende door Nederland geratificeerde internationale verdragen vastgelegd. In een beschaafde samenleving is geen plek voor naar eugenetica riekende gedwongen anticonceptie, laat staan voor gedwongen afstand vanuit wantrouwend, bevoogdend of racistisch vooroordeel.

Harriet Duurvoort is publicist.

Meer over