VoorpublicatieVamba Sherif

Ik wil je houvast geven in lawines van onbegrip, dochter van een witte moeder en een zwarte vader

In zijn nieuwe boek richt de Liberiaans-Nederlandse schrijver Vamba Sherif zich tot zijn 10-jarige dochter en vertelt haar over de geschiedenis van zijn familie en van hemzelf, om haar weerbaar te maken. Hieronder een bewerkt fragment als voorpublicatie.

Bijeenkomst van Black Lives Matter op het Malieveld in Den Haag, juni vorig jaar.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Bijeenkomst van Black Lives Matter op het Malieveld in Den Haag, juni vorig jaar.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Naamgenoot van mijn moeder, je hebt me onlangs gevraagd het leven van jouw oma en de omgeving waarin we leefden tijdens mijn kinderjaren voor je op te tekenen. Je wilde weten hoe ik zonder haar verzeild ben geraakt in het deel van de wereld waar jij je jeugd doorbrengt.

Je verzoek ontstond naar aanleiding van een tekening. Je had haar naam, die ook jouw naam is, op een wit papier geschreven. En met kleurpotloden had je als achtergrond een gele zon, een groene boom en een helder blauwe lucht getekend. Je plaatste mijn moeder in het zomerseizoen, in het licht van het leven, om dit tafereel vervolgens van dit bijzondere verzoek vergezeld te laten gaan.

Ik was verrast, maar ook blij dat je me dit vroeg.

Tegenover elkaar

Je groeit op in een land waar meningen steeds scherper tegenover elkaar komen te staan. Waar het gesprek een spel van aanval en verdediging is. Waar de ruimte voor het luisteren naar opvattingen van een ander steeds kleiner wordt. Verschillen worden benadrukt zoals het verschil tussen mij, een zwarte man, en jouw moeder, een witte vrouw. De rede dreigt het te verliezen van de emotie, het eigenbelang van de empathie en het begrip.

In mijn poging staande te blijven in die lawines van onbegrip en je een gevoel van houvast te bieden, wilde ik laten zien wat mij heeft gevormd en hoe mijn leven en dat van de generaties voor ons met het jouwe is verbonden. In plaats van je beschaamd te moeten voelen over je afkomst, mag je er trots op zijn. Niet voor niets ben je vernoemd naar mijn moeder, jouw oma, wier leven een voorbeeld was voor vele anderen. Bendu, je bent geworteld in dit land, het is van jou en van de mensen die haar landschap kleuren.

Je hebt je oma nooit ontmoet, laat staan de kans gehad haar te leren kennen. Afstand en de grilligheid van het lot hebben je die gelegenheid ontnomen. Ik had je graag aan haar willen voorstellen, je graag zien bloeien onder haar begeleiding, een voorrecht dat vele kinderen in mijn geboorteland hebben gehad. Met je Nina Simone-achtige figuur en je eigenzinnigheid lijken jullie sterk op elkaar.

Migratie en vlucht

Je bent geboren in dit land waar ik na vele omzwervingen – migratie, oorlog en vlucht – terechtkwam. Al die tijd heb ik het beeld van mijn moeder meegenomen, weliswaar gepolijst en soms vast wat overdreven in mijn fantasie, maar toch bovenal als een concrete verzameling verhalen die vorm en richting aan mijn leven hebben gegeven. De draden waaruit die verhalen zijn ontstaan, komen uit de wereld waarin mijn moeder en ik leefden, ze vormen de aloude basis van onze familie, en van mijn plaats daarbinnen.

Er is een periode geweest waarin een gelijkwaardige relatie tussen mij (een zwarte man) en je moeder (een witte vrouw) haast onmogelijk was, en als het al gebeurde dan werd die met argwaan en misprijzen bekeken. Gevallen van zwarte mannen die gemarteld en soms zelfs gedood werden, louter omdat ze durfden te praten met een witte vrouw zijn er legio, net als over de tegenstand die volgde als zwart en wit elkaar in de liefde vonden. Dat het nu wel kan en gebeurt zonder al die felle agressie, getuigt van verandering.

Jij bent een kind van die verandering, een kind van deze tijd. In jouw handen ligt de toekomst. Een toekomst die je goed moet bewaken en met stevige pas tegemoet moet treden, omdat er ook nu mensen zullen zijn die alles wat je bent – mijn grote bron van inspiratie, de beker die het beste van mijn wereld en die van je moeder bevat – in twijfel zullen trekken. Wees geen slachtoffer van die twijfels, streef ernaar je waardigheid te behouden.

Je bent meer dan het lawaai om je heen dat je toeroept te worden wie je niet bent. Wees moedig!

Liberia

Het land waar ik vandaan kom, Liberia, is een land van contrasten; iedereen die er woont is ooit migrant geweest, en toch is de strijd om wie het meeste bij het land hoort er een van de hevigste ter wereld. Het heeft te maken met hoe het land is ontstaan: als een Amerikaans experiment. De wens van de tot slaaf gemaakte mensen om na het afschaffen van de slavernij naar Afrika terug te keren, werd vervuld met het creëren van Liberia. Wat aanvankelijk als een romantisch idee werd omarmd, ontaardde door het bij elkaar brengen van twee ongelijke bevolkingsgroepen: de ene westers, haast Amerikaans, die weigerde de macht te delen met de andere, grotendeels ongeletterd en vasthoudend aan Afrikaanse tradities en de islam.

Dat conflict heeft Liberia getekend. Het mondde uit in een bloedige burgeroorlog die van mij een vluchteling maakte. Nergens is het besef van ergens thuishoren zo levendig en alles bepalend als in mijn land van herkomst. Ik ben, vanwege mijn naam en mijn achtergrond, in de ogen van sommigen niet Liberiaan genoeg. Op dezelfde manier zullen mensen jou straks, vanwege je naam en huidskleur, je Nederlanderschap betwisten. Die houding ten opzichte van ‘de ander’ heeft ertoe geleid dat ik afkeer heb van alle muren of grenzen die bedoeld zijn om onderscheid tussen mensen te maken.

Mijn begin in het leven, naamgenote van mijn moeder, mijn hele levensverhaal heeft ervoor gezorgd dat ik die manier van denken en doen onherroepelijk verwerp. Mijn eigen ervaringen en worstelingen leerden me dat je, ondanks alles en hoe verschrikkelijk sommige van die ervaringen ook mogen zijn, momenten moet koesteren. Er zijn geen zekerheden in het leven. Maar juist dat onzekere leven heeft me jullie gegeven, de enige zekerheid in mijn leven.

Jouw dromen

Je zult gedurende jouw leven, dat naar ik hoop een lang leven zal zijn, mensen tegenkomen die zullen proberen je dromen te dwarsbomen, of je zo ver proberen te krijgen dat je aan jezelf gaat twijfelen omdat je er anders uitziet dan zij, of omdat je een vreemde naam hebt. Het kan gebeuren dat je dan een hekel aan jezelf begint te krijgen. Het kan zelfs tot een gevoel van onmacht leiden, dat tot een woede kan uitgroeien die je dromen kan schaden. Wees moedig.

Niets kan je menselijkheid afbreken. Alleen als jij het toelaat, krijgen negatieve ervaringen vat op je. Koester zowel de kleine als de grote dingen van het leven. Zoek eenheid in de mens. Dit is je erfenis.

Je bent een kind met een uniek verleden en een toekomst die je om kunt buigen naar je eigen wil. Je komt voort uit een amalgaam van invloeden: Afrikaans, Europees, islamitisch, Joods en christelijk.

Je bent de wereld, naamgenoot van mijn moeder.

Dus leef.

Vamba Sherif is schrijver. De tekst op deze pagina is een voorpublicatie uit zijn nieuwe boek Ongekende liefde. Mijn levensverhaal, verteld aan mijn dochter. (Uitgeverij De Geus). Eerder verschenen o.a. zijn romans De zwarte Napoleon, Zwijgplicht en Het land van de Vaders.

Meer over