ColumnKustaw Bessems

Ik wil de lat voor politici niet steeds lager leggen, ik wil die lat omhoog

null Beeld

Op 8 mei 2007 oordeelde de rechter dat Mark Rutte zich als staatssecretaris van Sociale Zaken schuldig had gemaakt aan rassendiscriminatie. Afgelopen oktober vierde Rutte zijn tienjarig premierschap. Toch zijn er mensen die vinden dat wij onze politici te hard aanpakken.

Omdat er Somaliërs naar Groot-Brittannië waren vertrokken met een Nederlandse uitkering, had Rutte gemeenten gevraagd om íédereen extra te controleren die in Somalië was geboren en in de bijstand zat. Puur op afkomst. Haarlemse rapporteurs hadden zelfs op straat een man aangesproken ‘vanwege zijn huidskleur en het spreken van een vreemde taal’. De man was zijn uitkering kwijtgeraakt, al had de gemeente geen fraude aangetoond.

Rutte vond het een raar vonnis, zei hij. Hij zou die brief zo weer sturen.

Klinkt bekend? Er zijn parallellen met het toeslagenschandaal: op hol geslagen fraudebestrijding en een jacht op mensen met bepaalde afkomst. Schaamtevol dat zoiets in de vergetelheid kon raken. En dat dat wegwimpelen Rutte niet meer is aangerekend.

Niet vreemd dat de premier nu nog net zo slordig is met grondrechten. In zijn verhoor over de toeslagen vertelde hij achteloos dat hij, als dat zo uitkomt, parlement en pers weleens een poosje stukken onthoudt waar ze recht op hebben. Uit het rapport van de parlementaire ondervragingscommissie bleek dat ‘niet openheid en volledigheid de leidende principes zijn’ bij overheidsinformatie, maar ’gewenste juridische of politieke uitkomsten’.

‘Politici zijn mensen, ze maken fouten’, zei PvdA-leider Lodewijk Asscher van de week in talkshow M. Dat is een dooddoener. Welke fout is te groot, is de vraag, wat is een fout te veel? Asscher wil het geschonden vertrouwen in de overheid herstellen. Terwijl hij als minister van Sociale Zaken direct verantwoordelijk was voor het beleid dat zo veel kwetsbare gezinnen kapot maakte en zelf erkent dat hij dat ‘misschien had kunnen voorkomen’ als hij noodkreten op waarde had geschat.

Met Wopke Hoekstra van het CDA erbij – minister van Financiën – hebben alle drie de traditionele partijen een lijsttrekker die medeverantwoordelijk was voor de affaire of de belabberde afhandeling.

Te veel eisen aan politici?

Nog zo’n cliché: in de politiek moet je compromissen sluiten. Ook daar is de kwestie waar de ondergrens ligt. Wanneer je toestaat dat, in ruil voor de toelating van honderd kinderen uit het platgebrande kamp Moria, honderd erkende vluchtelingen worden geweigerd, kun je dan nog op campagne met fatsoen (Kaag) of christelijke waarden (Segers)?

In een sterk stuk over de corona-aanpak beschrijft socioloog Mieke van Stigt hoe de overheid bij ons het onderling wantrouwen aanwakkert door wel een klemmend beroep te doen op ons verantwoordelijkheidsgevoel en gezond verstand, maar daarvoor niet de voorwaarden te scheppen. En wij elkaar maar aanwijzen als zondebok.

Nu wil ik geen al te grote overheid. Ik zeg Martin Sommer na dat ‘de staat een gevaarlijke instantie is die als het tegenzit over je heen walst’. Maar juist daarom moet wát die overheid doet goed gekozen zijn en aan de hoogste standaard worden gehouden. En hoe zij opereert in de klimaatcrisis en de jeugdzorg, met de Participatiewet en na de Groningse aardbevingen, het haalt allemaal geen enkele norm.

Te vaak hoor ik de redenering: het is allemaal zo ingewikkeld, niemand kan het goed doen. Te zelden: het is allemaal zo ingewikkeld, we hebben de allerbesten nodig. Ik wil de lat niet steeds lager leggen, ik wil die lat omhoog.

Een bescheiden begin is om niet langer op het schild te hijsen wie zogenaamd politiek ‘handig’ is. Er zijn belangrijker vragen. Wie zit er meer voor ons dan voor zichzelf? Wie is zuinig op de rechtsstaat? Wie verstandig met ons geld? Wie heeft een dieper begrip van de wereld? Wie toont zich bewust van het gewicht dat het ambt met zich meebrengt?

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook

Zo raakte Nederland achterop bij het vaccineren
‘Zorgvuldigheid’. Dat is het argument van Hugo de Jonge waarom Nederland pas weken later dan Duitsland begint met vaccineren. Een reconstructie van de Volkskrant toont een ander beeld: hoe Nederland lang vertrouwde op een eigen vaccinatie-infrastructuur die ongeschikt is.

Meer over