VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Utrecht

Hoe Sywert een ‘moreel kompas’ liet opstellen, ongeveer

null Beeld

‘Hulp nodig bij het kalibreren van jullie morele kompas?’ Het staat op de website van House of Performance consultancy, onder een afbeelding van een fors kompas: ‘Neem contact op met Sjoerd Hogenbirk’.

Eindelijk, net wie we zoeken sinds Sywert van Liendens tv-optreden in Buitenhof. Op de vraag van Twan Huys wat Sywert zou gaan doen met de miljoenen die hij belangeloos aan mondkapjes had verdiend, antwoordde deze dat je daar ‘een maatschappelijke bestemming voor moet vinden’. En toen kwam zijn wonderlijkste uitspraak uit het hele interview. Probeer het eens hardop.

Sywert: ‘In de zomer van 2020 (‘twintigtwintig’) heb ik een moreel kompas laten opstellen hoe ik zelf nou terugkijk: hoe is het nu gelopen, wat vind ik daarvan, wat voel ik daarbij, waar kom ik vandaan, waar sta ik voor en waar moet het ongeveer grosso modo naartoe. Dat betekent dat je een structuur moet oprichten, daar heb ik het najaar voor gebruikt en voor het eind van 2020 (‘twintigtwintig’) heb ik al dat geld daarin gestopt.’

Wat mij nogal verbaasde waren twee dingen. Het voornaamste: dat Sywert een moreel kompas heeft voor ná gedane zaken, terwijl ervoor toch logischer zou zijn. En ook: sinds wanneer kun je een moreel kompas láten opstellen? (En bij wie? Hoe werkt het? )

Sjoerd Hogenbirk, partner bij House of Performance in Utrecht, levert desgewenst een moreel kompas aan grote gemeenten, banken en beursgenoteerde bedrijven, ‘dat wil dus zeggen op organisatorisch niveau’. Een individueel moreel kompas opstellen, dat kent hij eigenlijk niet. ‘Een moreel kompas stel je juist zichtbaar voor je hele omgeving op, want wie a zegt moet ook b zeggen.’ Peinzend: ‘Maar misschien is dat nu net Sywerts probleem.’

Sjoerd Hogenbirk eet even fronsend een krentenbol, hij werkt nog thuis. Zijn vader was predikant in de christelijke gereformeerde kerk, zelf hoopt hij ooit ‘organisatie-theoloog’ te worden. Hij studeerde bestuurs- en organisatiekunde en theologie, de titel van zijn eindscriptie was ‘Competentiemanagement in de traditionele kerk’. Al snel kwam hij bij de Rabobank te werken, waar opvallend veel mensen met hem koffie wilden drinken als hij over die theologie vertelde. En dan begonnen ze over ethische kwesties.

Ethiek is al even in de mode in het bedrijfsleven. Banken kregen eigen integriteitsteams na de bankencrisis. Maar als opsteller van een moreel kompas gaat hij verder, doceert Sjoerd. Hij helpt bij het ontwikkelen van ‘morele sensitiviteit’ binnen een bedrijf: ‘De maatschappelijke norm verandert tegenwoordig zo snel, dat we vandaag al moeten weten wat de norm van morgen is.’

Sywert op de website van hulptroepen.nu Beeld hulptroepen.nu
Sywert op de website van hulptroepen.nuBeeld hulptroepen.nu

Kan zo in een reclamespotje, lach ik. Sjoerd, onverstoorbaar: ‘Een bedrijf dat alleen maar volhoudt dat iets ‘juridisch kan’, loopt inmiddels risico op de hoon van de samenleving. Want de wetgeving kan onze snel veranderende normen nauwelijks nog bijhouden. De vraag die ik daarom altijd stel is: het kan, het mag, maar moet je het wíllen?’

Hogenbirk houdt ‘dilemmasessies’ bij zijn klanten, waar een ‘kernvraag’ wordt geformuleerd. ‘Waar Sywert zijn miljoenen aan moest besteden, dat zou bij mij niet de kernvraag zijn. Wel: hoezo heb jij die miljoenen op de bank? Je deed het toch vrijwillig?’

Dat ‘doorworstelen’, zegt Hogenbirk, en zo tot ‘kernwaarden’ komen. Wat hij ook doet: ‘commissies van ethiek’ inrichten bij organisaties. Die doen uitspraak over dilemma’s. ‘Bij een bank was dat bijvoorbeeld de vraag: financieren wij seksshops? Hoe verhoudt zich dat tot onze kernwaarden?’

Ik: ‘En als er kernwaarden botsen?’

Hij: ‘Precies. Daarom zeggen wij: een goede kernwaarde kost geld.’

De uitkomsten van zijn ‘dilemmasessies’ noemt Hogenbirk met dat typerende gebrek aan twijfel van de consultant ‘moresprudentie’: een nieuwe gezamenlijke norm ‘nu de normen van tradities en instituties zijn losgelaten’. En sneller dan jurisprudentie!

‘Sywert is trouwens ontzettend van de waardenethiek’, weet onze kompasconsultant ook nog, ‘zijn favoriete boek is The Second Mountain van David Brooks.’ Dat hoorde hij Sywert vertellen in een podcast van de EO. Het boek gaat in zekere zin over de individualisering van de moraliteit: eerst geld verdienen, dan de gemeenschap dienen.

Het kán nog.