VerslaggeverscolumnAriejan Korteweg in Den Haag

Hoe Rutte aan het wankelen te brengen? Duw hem in de elitaire hoek

null Beeld

Een kleine 25 jaar geleden was ze een van de eersten die van rijkswege als speechschrijver werd aangesteld. Dat was voor Jo Ritzen, toenmalig minister van onderwijs, die in de VS enthousiast was geraakt. Sindsdien is zowat iedere bewindspersoon bekeerd, al staan Aboutaleb, Donner en Wiebes bekend als notoire zelfschrijvers.

‘Vaak zeggen ze de eerste twee maanden: ik doe het zelf. Vervolgens komen ze toch’, zegt Renée Broekmeulen, die nu een volgende stap zet. Ze is een speechschrijversvakschool begonnen, de eerste van het land. ’t Is een ambacht’, zegt ze. ‘Omdat als het goed is niemand doorheeft dat een ander de tekst heeft geschreven. Dat telt zeker in Nederland, waar we zo gevoelig zijn voor authenticiteit. Je moet in het hoofd van iemand kruipen.’

Om een idee te geven: de rijksoverheid heeft 32 speechschrijvers in dienst, daarbuiten zijn er nog zeker honderd die zich overigens niet allemaal zo noemen. Die speechschrijvers hebben het nu razend druk, weet ze. Door corona slaan bewindspersonen amper uitnodigingen af; ze hoeven zich toch niet fysiek te verplaatsen, een videoboodschap volstaat. Die videoteksten moeten allemaal geschreven worden. Broekmeulen: ‘Ze werken zich te pletter.’

Zes typen politici

De eerste masterclass doet ze samen met politiek filosoof Carola Schoor, die een halfjaar geleden met een boeiend proefschrift kwam waarin ze aan de hand van presentatie en taalgebruik zes hoofdtypen politici onderscheidt. De Redder, de Bestuurder, de Samenwerker, de Probleemoplosser, de Activist en de Burger.

Intuïtief krijg je er meteen beelden bij. Maar hoe pakt dat uit als je met die ogen naar het RTL-lijsttrekkersdebat van afgelopen zondag kijkt? Rutte met zijn fiets, zijn appeltje en zijn straattaal zet zich ook in het debat zorgvuldig neer als Probleemoplosser en Samenwerker, tegelijk een man van het volk als van de elite. ‘Rechtse inhoud met een wat linksere stijl’, vat Schoor samen. Wopke Hoekstra daarentegen is een Bestuurder, en behoort daarmee tot de elite. ‘Een man met absolute opvattingen, die desondanks graag voor Samenwerker wil doorgaan, omdat het voor een Bestuurder lastig is fouten te erkennen.’ Dat zag je terug toen hij met boze horecamensen werd geconfronteerd, vinden Broekmeulen en Schoor.

Sigrid Kaag doet volgens hen eerder het omgekeerde: ze is een Samenwerker die zich als Bestuurder neerzet. ‘Ze combineert de rol van leider en moeder en maakt zo situaties herkenbaar.’ Ze zien ook gebreken: ‘De D66-campagne wil haar gewoonheid benadrukken. Je moet haar juist neerzetten als leider.’

Stijlbreuken bij Klaver

Jesse Klaver vinden ze een interessant geval. ‘Bij hem zie je veel stijlbreuken. Hij lijkt een Activist en Probleemoplosser, maar schuift richting Samenwerker.’ Dat maakt z’n optreden minder geloofwaardig, vinden ze. Je hoort de voorbereiding er aan af. ‘Al die familie die hij noemt’, moppert Broekmeulen. ‘Ik had van z’n zus een vriendin gemaakt.’

‘Nooit liegen’, vermaant Schoor.

Broekmeulen: ‘Dat is niet liegen maar poëtische vrijheid. Dat mag gewoon.’

Renée Broekmeulen (links) en Carola Schoor geven advies. Beeld Ariejan Korteweg
Renée Broekmeulen (links) en Carola Schoor geven advies.Beeld Ariejan Korteweg

Lilian Marijnissen noemen ze rolvast, halverwege Activist en Burger. Geert Wilders vinden ze overtuigend als Burger. Broekmeulen: ‘Als je niet genuanceerd hoeft te zijn, is debatteren een stuk gemakkelijker.’ Schoor vertelt dat zijn gebruik van het woord ‘kopvoddentax’ een directe aanleiding was voor haar promotieonderzoek. ‘Dat werkte polariserend, het leverde hem geen kiezers op. Maar een speech kan er ook zijn om verschillen te maken, te markeren.’ De positie van Wilders vinden ze net weer anders dan die van Thierry Baudet, in wie ze een Redder zien. Daar hoort bij – denk aan Trump – dat je nooit je verlies zult erkennen.

Wat wij de mensen kunnen leren, zeggen Broekmeulen en Schoor, is aan welke knoppen je moet draaien om zo over te komen als de bedoeling is, bijvoorbeeld hoe je Klaver minder elitair kunt maken. En dat zonder de standaardoplossingen van debattrainingen.

Hoe je Rutte kunt laten wankelen? Je moet hem verschuiven naar de rol van Bestuurder, zeggen ze. ‘Pak hem op waar het fout ging, en waar het nu mis gaat, zoals wanneer hij zegt dat Groningen een kerncentrale moet krijgen. Hij doet zich voor als een man van het volk, maar is dat niet. Duw hem in de elitaire hoek.’

Meer over