VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Espel

Hoe een aardappelteler betaalbare huizen voor jongeren bouwt

null Beeld

Frans Vos is aardappels aan het oogsten, dus of ik zondagochtend kan, dan is er tijd om te vertellen hoe hij de extra grond kocht waar nu nieuwe huizen komen voor jongeren uit de buurt. Acht huizen, elk betaalbaar met maar één inkomen, want de kopers zijn nog vrijgezel: splinternieuwe, klimaatneutrale starterswoningen van nog geen twee ton op een rijtje. Twee of drie etages hoog, zonnepanelen op het dak. Van Lemmer tot Urk komen mensen naar Frans om te horen hoe hij het deed. Overal zit het klem.

We zitten in de schaftruimte van de grote schuur op zijn erf, waar de bouwtekeningen van de nieuwe huizen boven een lange tafel hangen. Behalve Frans zijn er ook twee toekomstige kopers: buurjongen Marthijn Meisner (24) en Henrico Evers (26), een vriend. Alle acht kopers kennen elkaar goed, bij Marthijn staat een keet waar ze samenkomen. Allemaal werken ze al jaren op en rond dit land, sommigen spaarden al een halve hypotheek bij elkaar, maar ze wonen toch nog thuis, en al veel te lang.

Van links naar rechts: Henrico, Frans en Marthijn op hun bouwkavel. Beeld
Van links naar rechts: Henrico, Frans en Marthijn op hun bouwkavel.

Zo gaat het in veel kleine dorpen, met man en macht proberen ze de jeugd die dat wil binnenboord te houden. Als we geen ontzield platteland willen, zoals Frankrijk, dan moet er wel wat gebeuren. In Zwammerdam, het Groene Hart, sprak ik eens een keeper van dertien zonder elftal: de jongen had al bijna geen leeftijdgenoten in het dorp meer over en de huizen voor starters staan verderop, in Alphen.

De Stentor schreef er zaterdag nog over: in Hattemerbroek komen er nu eindelijk 36 nieuwbouwhuizen vanaf twee ton. Hattemerbroekers zouden voorrang krijgen bij de koop, er is zelfs mee geadverteerd, maar dat blijkt nu in strijd met de wet. Zo dreigen starters uit het dorp te worden ingehaald door mensen die hun huis in de stad met veel winst verkopen en met dat geld de jeugd wegdrukken.

In Trouw schreef zo iemand aan de andere kant van de woonkloof, die dus een heerlijk huis buiten had bemachtigd, zaterdag dáár dan weer een verhaal over, vol schuldgevoel en nobel getwijfel achteraf. (Doe het dan niet. Of wel, maar bespaar anderen je gewetensnood.)

Ik was dwars door de Noordoostpolder naar Espel gereden, tien minuten ten noorden van Urk, 1.400 inwoners. Sluierregen over de kaarsrechte wegen, door ingenieurs getekend voordat de eerste lichting met zorg uitgekozen boeren hier gepachte overheidsgrond mocht komen bewerken, om Nederland na de oorlog van betaalbaar voedsel te voorzien. De vader van Frans kwam van Walcheren. Voor nog altijd kilometers leeg land: bizar veel ruimte om in te beseffen dat er voor de jongeren die het nu allemaal helpen bewerken dus geen betaalbare ruimte is. Joeri, de zoon van Frans, woont op zijn 28ste nog thuis. Dat wordt te gek, zegt Frans. Daar begon het mee.

In de jaren ’90 kon Frans een deel van de grond kopen die zijn vader had gepacht: 26 hectare, nu zes keer meer waard. Frans ‘kan niks met dat geld’, want hij werkt op dat land, ‘maar je wordt wel kredietwaardig’. Zo kon hij loten voor een kavel met woonbestemming voor zes rijtjeshuizen in Espel. Om te horen dat het niet mocht, kavels voor rijtjeshuizen worden bijna standaard aan projectontwikkelaars gegeven, als particulier koop je hooguit een kavel voor één villa of een twee-onder-een kap. Maar Frans wilde zelf ‘coöperatief bouwen’, om kosten te besparen en de prijzen laag te houden.

Frans is met de wethouder gaan praten. Na weken had hij hem om en mocht hij een kavel verderop kopen, goed voor acht huizen: 100 euro per vierkante meter. Kostte hem 140.000 euro, dat is nog exclusief 21 procent btw, ‘btw waar ik moeite mee heb, want zo worden startershuizen dus onnodig duur. De gemeente zou ook tevreden kunnen zijn met de onroerend goed-belasting die ze straks mogen heffen’. Frans noemt zichzelf ‘soms wel extreem links’, hij zegt dat het communisme natuurlijk niet deugde, ‘maar ze hadden ook goede dingen’.

Na veel geduld en gepuzzel met twee bouwbedrijven uit de buurt is twee jaar later de fundering gestort en, als alles goed gaat, zijn de huizen eind februari klaar. De jongens hadden het gisteren in de keet nog over het feest dat ze dan willen geven. ‘Frans wil hier geen euro mee verdienen’, zegt Henrico. ‘Vind tegenwoordig maar eens zo iemand.’

Meer over