InterviewAmerika-panel

Hoe bijzonder is Trump, vergeleken met zijn voorgangers?

Donald Trump heeft als baas van het Witte Huis niemand onberoerd gelaten. Maar hoe bijzonder is de 45ste Amerikaanse president in de geschiedenis van het ambt? 

De Amerikaanse president Donald Trump doet een dansje na afloop van een verkiezingsbijeenkomst in Carson City, Nevada.Beeld AFP

Zowel Koen Petersen (Ten aanval, Het turbulente presidentschap van Donald Trump) als Maarten Zwiers (Profiles in Power: Personality, Persona, and the U.S. President) schreven een boek waarin zij Trump vergelijken met zijn voorgangers.

In hoeverre heeft Trumps karakter zijn rol als president bepaald?

Maarten Zwiers (docent geschiedenis en American studies aan de Rijksuniversiteit Groningen): ‘Het presidentschap is een ambt waarin persoonlijkheid wordt uitvergroot. Dat geldt voor Trump, maar ook voor zijn voorgangers. Neem Lyndon B. Johnson, die tussen 1963 en 1969 president was. De invoering van zijn veelomvattende Great Society-programma kan worden verklaard door naar zijn persoonlijkheid te kijken: een minderwaardigheidscomplex. Zijn regionale achtergrond (de zuidelijke staat Texas) en afkeer van de Kennedy’s zorgden ervoor dat Johnson zich constant wilde bewijzen. Het Watergate-schandaal werd grotendeels veroorzaakt door Richard Nixons paranoïde persoonlijkheid. En als evangelische moraalridder had Jimmy Carter moeite om de politieke mores van Washington goed aan te voelen. Kortom, presidentieel beleid is altijd verbonden met persoonlijkheid.’

Koen Petersen (politicoloog en Amerikanist): ‘De Amerikaanse politicoloog James David Barber publiceerde in 1972 hierover het boek The Presidential Character - predicting performance in the White House. Wie Barbers model hanteert ziet Trump belanden in de categorie ‘actief-negatief’, net als vóór hem onder meer Nixon en Johnson: harde werkers, geobsedeerd door macht en door de vraag of zij succesvol zijn. Zij zijn agressieve, harde werkers en kunnen daarmee veel bereiken en kapot maken.

‘Trump werd al snel in zijn eerste jaar afgeschreven, want de meeste van zijn executive orders werden door de rechter vernietigd en zijn belastinghervorming dreigde vast te lopen in het Congres. Maar door zijn koppigheid en vechtlust is hij nog vastberadener aan de slag gegaan en daarmee heeft hij uiteindelijk een enorme lijst verkiezingsbeloften weten in te lossen, zoals een grote belastinghervorming.

‘Tegelijkertijd heeft zijn agressieve confronterende stijl niet geholpen meer verbinding te brengen in zijn zeer verdeelde land. Ook hielp dit op het internationale toneel niet om voor gewenste hervormingen meer draagvlak te creëren. Dat is natuurlijk een gemiste kans, maar mogelijk had Trump zijn successen zonder die confronterende houding niet kunnen bereiken.’

Hoe uniek is Trump daarin vergeleken met zijn voorgangers?

Koen Petersen: ‘Opvallend is dat de meeste ‘rare’ streken die Trump heeft uitgehaald, ook zijn terug te zien bij één of meerdere voorgangers. Trump zette familieleden op belangrijke posities, maar dat deden John F. Kennedy (benoemde zijn broer als minister van Justitie) en Dwight Eisenhower (benoemde zijn broer tot speciaal ambassadeur) ook. Trump maakte ruim baan voor de streng-gelovigen, maar dat deed George W. Bush ook. Trump voerde oorlog met de media, en dat deden Bill Clinton en Nixon ook. Wat Trump wél uniek maakt, is dat bij hem veel van die aparte karakteristieken samenkomen, dat hij ze extremer toepast, en dat zijn stijl door het huidige (sociale) medialandschap veel zichtbaarder is.’

Maarten Zwiers: ‘Trump is zeker niet uniek. Hij is een meedogenloze zakenman en dat zien we terug in zijn houding ten opzicht van migranten en zijn aanpak van de coronacrisis, waar weinig empathie voor de slachtoffers uit spreekt. Maar hij kan ook niet zonder de adoratie van zijn supporters, dus gaat hij vrolijk op campagne tijdens een pandemie. Dat deze bijeenkomsten mogelijk superspread events worden, deert hem niet.’

Trump-aanhanger afgelopen weekend in Miami.Beeld EPA

Heeft het presidentschap Trump ook veranderd?

Koen Petersen: ‘Trump is erg stijlvast gebleven. Veel mensen hadden verwacht dat hij eenmaal in functie zich presidentiëler zou gaan gedragen, zijn toon iets zou matigen en een handreiking naar zijn politieke opponenten zou maken. Dat is een desillusie gebleken. Trump is Trump gebleven, en het lijkt alsof iedereen alles wel van hem weet. Daarom hebben de opzienbarende boeken van zijn oud-veiligheidsadviseur John Bolton, zijn nicht Mary Trump, en journalist Bob Woodward Trump weinig schade gebracht. Het is interessant om te lezen maar het werpt geen nieuw licht op hem. Hij heeft aan zijn standpunten en aan zijn stijl geen concessies gedaan.’

Maarten Zwiers: ‘Trump was vastgoedbaas en dat is hij nog steeds, daar is niets in veranderd. De filosofie van Trump Tower is nu de filosofie van het Witte Huis en dat zie je op allerlei beleidsterreinen terug. De publieke zaak is de president vreemd, voor hem telt het credo van de vastgoedtycoon: zoveel mogelijk geld verdienen, tegenstanders op brute wijze buitenspel zetten en weinig mededogen tonen voor kwetsbaren.

‘De pandemie heeft laten zien dat een dergelijk wereldbeeld een samenleving compleet kan ontwrichten. Trump is zich de afgelopen vier jaar misschien wel meer gaan beseffen dat zijn politieke stijl toch een aanzienlijk deel van de Amerikaanse bevolking aanspreekt. Mocht hij de verkiezingen verliezen, dan zijn we nog niet van hem af.’

En wat hebben wij van Trump geleerd?

Maarten Zwiers: ‘Dat we het gevaar van het rechts-populisme serieus moeten nemen, of beter gezegd, de oorzaken voor de populariteit van populisten zoals Trump. Hier moeten politieke partijen veel beter op anticiperen in plaats van mee te gaan in xenofobe en nationalistische experimenten zoals Trumps America First-programma. Banen verdwijnen niet omdat migranten dat werk inpikken, maar door neoliberale politiek – de politiek waar kapitalisten zoals Trump baat bij hebben.

‘Een tweede les gaat over de maakbaarheid van de realiteit; Trump is een meester gebleken in het creëren van zijn eigen waarheden. Dit heeft een giftig effect op de Amerikaanse maatschappij. Als er geen gedeelde realiteit meer bestaat, maar parallelle politieke realiteiten die deels in stand worden gehouden door de media, dan werkt dat polarisatie in de hand en effectieve besluitvorming tegen.’

Koen Petersen: ‘De belangrijkste les die we van Trump hebben geleerd is dat de ‘vergeten Amerikaan’ nu de middelen heeft om zich te manifesteren en verkiezingen bepalend kan beïnvloeden − en schrééuwt om politieke actie om zijn lot te verbeteren. Het massale verzet tegen Trump, door Democraten en door belangrijke kranten zoals The New York Times en vanuit de universiteiten, laat zien dat die les helaas nog niet in alle hoeken van het establishment is doorgedrongen.’

Meer over de presidentsverkiezingen

Zes kiezers in de VS over hun afwegingen
Met nog twee weken tot de Amerikaanse verkiezingen is de voorsprong van Joe Biden op president Trump iets gegroeid. Toch blijven Trump-aanhangers ervan overtuigd dat hun kandidaat zal winnen. Zes Amerikaanse kiezers leggen uit waarom ze stemmen wie ze stemmen.

Trump heeft twee sluiproutes naar het Witte Huis, mocht hij verliezen
President Trump heeft een politieke en een juridische route als een nederlaag dreigt. Beide beginnen bij stembusfraude en eindigen bij het Hooggerechtshof. Kan hij eigenlijk nog wel verliezen?

Bijpraten over de Amerikaanse verkiezingen in POTUS de podcast
Kunt u het Amerikaanse verkiezingsnieuws nog bijbenen? Vanuit in de hoofdredactionele kamer van De Volkskrant praten Gijs Groenteman, Pieter Klok en Natalie Righton u wekelijks bij in POTUS de podcast.

Trump of Biden? Lees hier alles over het Amerikaanse verkiezingscircus
Kan Joe Biden president Donald Trump van een tweede termijn afhouden? En in welke mate beïnvloedt de uitkomst van deze race het leven in Europa? Alles over de Amerikaanse presidentsverkiezingen leest u in dit dossier.

Quiz: Test uw kennis over de Amerikaanse verkiezingen
Op 3 november gaan Amerikanen naar de stembus voor wat wel de belangrijkste verkiezingen in de moderne geschiedenis van de VS wordt genoemd. Wat weet u ervan?

Meer over