VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen

Hoe bakken met geld tegen corona-achterstanden de ongelijkheid op scholen vergroten

null Beeld

Het lerarentekort is sinds de corona-lockdowns groter dan ooit, vooral op scholen in achterstandswijken en daar is een pijnlijke verklaring voor, zal zo blijken. Nu staan er dus nog acht vacatures voor leerkrachten open op basisschool Het Mozaïek in Arnhem: zeshonderd leerlingen op twee locaties in de wijk Malburgen en twee klassen in een nabijgelegen azc. Onuitstaanbaar, want Malburgen heeft 120 nationaliteiten, armoede, bewoners met weinig opleiding en desondanks presteert deze school het nu al acht jaar op een rij om het predicaat ‘Excellente School’ van de Onderwijsinspectie te krijgen.

‘In Den Haag is het nog erger’, zegt directeur Carola Peters, ‘maar in Arnhem zijn wij inderdaad de school met de meeste vacatures’. Het multiculturele Haagse stadsdeel Laak heeft op het moment het hoogste lerarentekort van Nederland. Dit speelt in het hele land, maar vooral op scholen die iedereen, zeker sinds het dwepen met de tv-serie Klassen over kansenongelijkheid, zo graag vooruit wil helpen.

Hoe kan dat?

Carola heeft het woord EXCELLENT in grote letters op de schoolramen gezet, met op ieder raam een nieuw jaartal. Dat is hier geen opscheppen maar noodzaak. Ouders en kinderen op deze school hebben door hun omstandigheden een te groot gebrek aan zelfvertrouwen.

Vier jaar geleden was ik hier ook en zag ik hoe ze het doen: met rust, reinheid en regelmaat en klassen die nog ouderwets doodstil zijn als een leerkracht iets uitlegt. En met heel veel extra aandacht voor taal- en algemene ontwikkeling, want bijna alle leerlingen spreken hier Nederlands als tweede taal. Ik zag destijds al hoe verrukte kleuters ieder eerste uur van de dag spelenderwijs nieuwe woordjes leerden – hun woordenschat wordt hier in drie jaar met 4.700 extra Nederlandse woorden aangevuld.

Carola Peters (links) en Silke Bodd voor groep 8. Beeld -
Carola Peters (links) en Silke Bodd voor groep 8.Beeld -

Deze keer kijk ik mee in groep 8 bij een pittige les over de Tweede Wereldoorlog. Leerkracht Silke Bodd legt operatie Barbarossa uit. Nog steeds is de les volgepompt met woordenschat.

‘Ca-pi-tu-la-tie, Ali?’

‘Je overgeven’

En door naar het concept ‘Lebensraum’.

Een meisje: ‘Maar waarom wilde Hitler zoveel landen hebben? Er zijn toch niet zoveel Duitsers?’ Volgt uitleg van het begrip ‘dictator’.

De Holocaust komt zeker ook aan bod, zegt directeur Carola Peters na afloop in haar kamer. ‘Als ouders daar problemen mee zouden hebben, dan komen ze maar bij ons.’ Silke komt erbij zitten en vertelt hoe ze hier acht jaar geleden recht van de pabo kwam. Ze liep stage op een paar dorpsscholen, dacht dat ze met haar hoge cijfers ‘wel een goede leerkracht was’. Op Het Mozaïek bleek het volstrekt niet genoeg en kreeg ze een-op-een begeleiding van de rest van het team.

Carola: ‘De pabo schiet ruim tekort.’

Silke: ‘Bij natuurles leerde ik op de pabo alle vogelgeluiden te herkennen.’

Carola: ‘Maar aan Nederlands als tweede taal, en de vakdidactiek die daarbij komt kijken, wordt bijna niets gedaan.’

Op het Mozaïek schrijven ze eigen lesstof en zijn de leerkrachten gewend om van elkaar te leren. Als een les niet lekker loopt zetten ze er desnoods een camera op om te analyseren waar dat door zou kunnen komen. Dus vraag waarom leraren hier niet komen solliciteren en Silke zegt: ‘Er wordt hier veel van je gevraagd. Maar je kunt ook heel veel betékenen.’

Vorig jaar had Carola voor de zomer drie vacatures. Waarom dit jaar opeens acht? Door het Nationaal Programma Onderwijs, zegt ze, dat juist is bedoeld voor herstel van het onderwijs tijdens en na corona. ‘Het Mozaïek krijgt dit jaar een enorme bak van dat NPO-geld: 827.000 euro, en volgend jaar wéér!’

Je zou denken: wat is het probleem? ‘Maar dit versterkt het lerarentekort juist enorm! Andere scholen krijgen namelijk óók extra geld. En daar trekken ze extra leerkrachten mee aan. En zo blijven er voor ons soort scholen geen meer over.’

Scholen in achterstandswijken, bedoelt ze. Maar dat zegt Carola niet: ‘Framen wat het hier zwaar maakt, daar schieten we geen hout mee op.’

Ik: ‘Dus het geld dat achterstanden zou moeten verkleinen…’

Carola: ‘Dat vergroot ze juist. Het werkt compleet averechts en is zó ondoordacht.’

Want veel leerkrachten werken toch liever ergens anders dan op excellente scholen zoals deze. Ook dat is de realiteit van kansenongelijkheid.

Meer over