COMMENTAARPieter Klok

Het zal nog wel even duren voordat Trumps retorische gif uitgewerkt is

Het wantrouwen in de samenleving is zo snel gegroeid dat veel Amerikanen het nodig vinden aan de vooravond van de verkiezingen een wapen aan te schaffen.

Aanhangers van Trump roepen en gebaren naar de pers tijdens een campagnebijeenkomst nadat de president zich negatief had uitgelaten over journalisten.Beeld Getty Images

‘Trump heeft die rancune aangewakkerd door Mexicanen en moslims, en zelfs Hillary Clinton tot zondebok te bestempelen. Daarmee is hij een levensgevaarlijk pad ingeslagen. Als president zal hij alles moeten doen om die rancune weer terug in de fles te krijgen’, luidde het Commentaar in de Volkskrant vier jaar geleden, vlak nadat Donald Trump de verkiezingen had gewonnen.

In het Commentaar werd de hoop uitgesproken dat Trump zich presidentieel zou gedragen nu hij de overwinning binnen had, dat hij verstandige adviseurs om zich heen zou verzamelen en zich zou laten leiden door pragmatisme. Er was zelfs sprake van enig enthousiasme over zijn eigen New Deal, het plan om fors te investeren in de Amerikaanse infrastructuur.

Niets daarvan is uitgekomen. Door een schromelijk gebrek aan focus en geduld, is Donald Trump niet in staat gebleken iets op te bouwen. Hij verlaagde, zegde op en schafte af.

De witte arbeider die hem aan zijn overwinning hielp heeft daaraan weinig plezier beleefd. Trump heeft grotendeels traditioneel Republikeins beleid gevoerd: belastingen voor de hoge inkomens werden verlaagd, regels afgeschaft en ministeries kleiner gemaakt. Vooral overheidsactiviteiten die niet direct profijt opleveren, zoals milieubescherming en internationale pandemiebestrijding, moesten eraan geloven, waardoor de VS te laat doorhadden dat een zeer besmettelijk en dodelijk virus vanuit China onderweg was naar het Westen. De VS verloren hun oog voor langetermijnbedreigingen; het land – of althans: de regering – is bijziend geworden.

De economie draaide wel op volle toeren onder Trump en de beurskoersen schoten omhoog. Dat is niet zozeer zijn verdienste, maar vooral te danken aan de extreem lage rente en een sterke munt. Hoeveel schulden de VS ook maken, hun munt stort nooit in zolang het dé internationale reservemunt is.

Ook het buitenlandbeleid droeg het stempel van zijn temperament. Ook hier lag de nadruk op activiteiten die slechts een korte aandachtsspanne vergen: bombarderen, verdragen opzeggen en koeioneren.

Niet alles wat hij op het internationale podium deed was even desastreus. Het was terecht dat hij zich teweerstelde tegen de groeiende invloed van China. Het was ook terecht dat hij Europese landen opriep om zich nu eindelijk eens aan de NAVO-afspraken te houden en fors te investeren in defensie. Trump is bovendien een van de weinige Amerikaanse presidenten die geen oorlog begon, en hij initieerde zelfs vredesbesprekingen met Noord-Korea. Tot ieders verrassing bleek hij het uitstekend te kunnen vinden met de megalomane dictator Kim Jung-Un, al leverde dat geen concrete resultaten op.

Net als op nationaal niveau heeft hij geen enkele poging gedaan om eenheid te smeden. Internationale verdragen die met veel moeite tot stand waren gekomen, zette hij zomaar bij het vuil. Zijn America First-doctrine werkte besmettelijk. In plaats van een arena waarin wordt gezocht naar een gemeenschappelijk belang, is geopolitiek verworden tot een gevecht waar het recht van de sterkste geldt. Hij joeg vele landen tegen zich in het harnas, waarmee hij de kiem legde voor toekomstige oorlogen, en keek lijdzaam toe hoe China en Rusland hun invloed in Afrika en het Midden-Oosten vergrootten.

De meest desastreuze gevolgen van zijn presidentschap zitten niet in zijn beleid, maar in het retorisch gif dat hij heeft verspreid, internationaal, maar vooral ook nationaal. Elke president voor Trump zag het als zijn taak om een president voor álle Amerikanen te zijn, op cruciale momenten creëerden ze eenheid in de samenleving. Trump heeft slechts verdeeldheid gezaaid. 

Het wantrouwen in de samenleving is daardoor zo snel gegroeid dat veel Amerikanen het nodig vinden aan de vooravond van de verkiezingen een wapen aan te schaffen. Ze vrezen dat de andere partij hen iets zal aandoen. Het zal lang duren voor de schade van dit presidentschap gerepareerd is, zeker als het nog vier jaar langer duurt.

Meer over