ColumnSheila Sitalsing

Het terugjagen van migranten is informeel onderdeel van het Europese migratiebeleid

null Beeld

Pushbacks is een woord dat valt in de categorie homogenezing, maagdenvlieshersteloperatie en antisemieten in de volksvertegenwoordiging: dingen waarvan mensen die hun eigen beschaving hoog aanslaan zeggen dat ze niet thuishoren in de samenleving. Dat het niet zo kan zijn dat die dingen er zijn. Terwijl het heel goed kan dat die dingen er zijn, sterker: ze zijn er gewoon.

Zoals het een moderne natie betaamt, doen we in Nederland sommige van deze dingen zelf (antisemieten de Tweede Kamer in stemmen) en besteden we sommige dingen (pushbacks) uit aan een Europese organisatie waaraan we meebetalen en waarover we meebeslissen.

Pushbacks is de naam voor de praktijk om migranten die de Europese grens hebben bereikt terug te jagen nog voordat ze hun formeel verhaal hebben kunnen doen. Dat mag niet, vanwege oude afspraken die zijn vastgelegd in internationale verdragen over fundamentele rechten en over non-refoulement: het nooit zomaar mogen terugsturen van mensen die in het land van herkomst vervolging kunnen vrezen vanwege verkeerde opvattingen, afkomst, geloof, geaardheid en andere kwesties van het geweten.

Dingen die niet mogen, gebeuren aan de lopende band en pushbacks zijn geen uitzondering. Er is een indrukwekkende en groeiende collectie getuigenissen, zwartboeken, incriminerende filmbeelden, rapporten en ander hard bewijs dat aan Europa’s grenzen mensen over het hek terug worden gezet. Dat bootmensen, de haren nog nat, worden teruggeleid naar zee en op een boot terug gezet. Dat dit soms gepaard gaat met mishandelingen en bedreigingen door grenswachten. Dat dit gebeurt door vissers op zee die geen claim van mensenhandel aan hun broek willen krijgen. Of door grenswachten op instigatie van hun meerderen. Of door regeringen.

En dat Frontex, het Europese grensbewakingsagentschap dat we met z’n allen betalen en waar alle Europese lidstaten medeverantwoordelijk voor zijn, medeplichtig is aan deze praktijken. Dat Frontex, wanneer het bootjes op weg naar de Europese kust signaleert, de Libische kustwacht inseint om ze terug te halen. En dat het Frontexvliegtuig wegvliegt wanneer zo’n bootje in moeilijkheden is geraakt.

Pushbacks zijn informeel onderdeel van het Europese migratiebeleid. Officieel door niemand goedgekeurd, officieus in stilte aanvaard door alle Europese lidstaten die in trek zijn bij landverhuizers. Want zo’n pushback is misschien naar, maar het helpt wel tegen de grootste schrik van rijke West-Europese landen: de aanzuigende werking. Daar sta je dan met je waardengemeenschap en je herdenkingscultuur en je dat nooit meer.

Deze week ging The Guardian turven hoeveel mensen illegaal zijn teruggeduwd sinds het uitbreken van de coronapandemie. De krant kwam op 40 duizend; 2.000 van hen zijn als gevolg daarvan omgekomen. Dood door schuld van Europa, concludeert de krant.

Frontex is nu min of meer onder curatele gesteld door het Europees Parlement. Dat weigerde onlangs de begroting goed te keuren totdat tot op de bodem is uitgezocht wat de rol van Frontex is bij mensenrechtenschendingen aan de grens. De leiding van het onderzoek is in handen van Tineke Strik, europarlementariër voor GroenLinks die zich al vele lange jaren bezighoudt met migranten die sterven op zee of die aan de grens van Griekenland, Polen, Hongarije, Kroatië, Spanje of Italië worden teruggeduwd zonder dat ze de kans krijgen hun vluchtverhaal te doen.

‘Beschaafde taal is altijd de eerste getuige van onheil’, zei Roxane van Iperen in haar prachtige 4 mei-lezing. Pushbacks: het is niet eens beschaafde taal.

Meer over