Columnbert wagendorp

Het staat op de foto dus het is zo: we hebben eindelijk ons eigen zwarte gat

null Beeld
Bert Wagendorp

Donderdag werd de eerste foto gepubliceerd van Sagittarius A* (Sgr A*), uit te spreken als ‘Sagittarius A star’. Sagittarius A* is een zwart gat. Drie jaar geleden stond iedereen op zijn achterste benen toen er voor het eerst een foto was gemaakt van een zwart gat, M87 genaamd. Maar dat lag 55 miljoen lichtjaren bij ons vandaan, en omdat nieuwswaardigheid mede wordt bepaald door afstand is Sgr A* toch spannender: op 27 duizend lichtjaren ligt het min of meer om de hoek.

De Britse astronoom Ziri Younsi van University College in Londen vond dat net ver genoeg: ‘Een zwart gat is een turbulent, chaotisch en behoorlijk gewelddadige omgeving. Ik dacht: wow, we hebben geluk gehad dat we aan de rand van ons sterrenstelsel leven.’ George van Hal, die voor de Volkskrant de ontwikkelingen op het gebied van de zwarte gaten bijhoudt, schetste ook een dreigend beeld van de lugubere wereld rond het zwarte gat: ‘loeihete materie die om het zwarte gat klotst, gevangen maar nog niet verzwolgen, door elkaar gehusseld en samengeperst in de buitensporig grote zwaartekracht.’ Er is niks sympathieks aan een zwart gat: ‘Alles wat er in de buurt komt, wordt opgeslokt en verscheurd.’

Sagittarius A* is hét zwarte gat van ons Melkwegstelsel. ‘Het is het hart van ons kosmisch huis,’ schreef Van Hal, ‘het ankerpunt van onze plek in de ruimte.’ We draaien met ons hele hebben en houden om Sagittarius A*, inclusief Oekraïne, de Giro en Johan Derksen. Zoals Younsi zei: ‘Het is opnieuw een dounut, maar dit is ónze donut’ – iemand heeft besloten dat zwarte gaten op foto’s op donuts lijken.

Naar schatting hebben we honderd miljoen zwarte gaten, maar met een massa van 4,3 miljoen zonnen is Sagittarius het grootst en het krachtigst. Heel wat kleiner weliswaar dan de massa van 6,5 miljard zonnen van M87, maar zo is het nu eenmaal in het universum. Er is altijd wel weer iets groters, zwaarders of verder weg. Het heelal gooit je dood met dingen die nog onvoorstelbaarder, onbegrijpelijker, absurder zijn. In het heelal wordt op geen enkele manier rekening gehouden met de menselijke maat, het lijkt er meer op dat alles in het werk is gesteld om ons een gevoel van nietigheid te bezorgen – kansloze pissebedden in een grote kamer. Ons idee van tijd en ruimte matcht niet met de werkelijkheid daarbuiten. De aarde doet 240 miljoen jaar over een rondje rond Sagittarius A*. Dat is maar iets korter dan een eeuwigheid – in het heelal vinden ze zoiets normaal.

Het zwarte gat was lang sciencefiction, nu is het een foto. Dat is mooi, want daarmee is vastgelegd dat Sagittarius A* bestaat. Het is trouwens geen echte foto, want een zwart gat laat zich niet fotograferen. De oneindige zwaartekracht in het binnenste van Sagittarius A* houdt het licht vast en brengt zelfs de tijd tot stilstand – we cirkelen voortdurend om iets enorms heen waar de tijd niet meer bestaat.

Dat was trouwens al bekend voor de eerste zwartegatfoto naar buiten kwam: de theorie was al geformuleerd door het genie Albert Einstein. Het heelal probeert ons krankzinnig te maken, maar ‘door de gedachte kan ik het heelal omvatten,’ verklaarde Blaise Pascal al. Daar heeft het heelal niet van terug, het is oneindig maar past in ons brein.

Het volgende doel van het team achter de foto van Sagittarius A*: een film van het zwarte gat.

Meer over