tv-recensiefrank heinen

Het spoor van de nachttrein leidt langs hoop en teleurstelling

null Beeld

Erik Leddy kijkt door het raam. Buiten is het donker geworden. Zijn handen houdt hij als kommetjes rond zijn ogen om de spiegeling van de ruiten te neutraliseren.

‘Dit is het echte nachttreingevoel, hoor. Als je dit ziet, gaat je hart toch sneller kloppen?’

Zijn gezicht glimt, zijn borst zwelt op van plezier. De trein Amsterdam-Wenen holderdeboldert ritmisch door het duister.

‘Maar’, zegt een stem aan de andere kant van de camera, ‘ze verdwenen allemaal wel’.

Het was waar: treinsteward Leddy was nota bene ooit noodgedwongen overgestapt naar de luchtpiraten van Martinair.

De internationale treinspecial van Andere Tijden spoorde maandagavond langs hoop en teleurstelling. Keer op keer is geprobeerd om ons de trein in te krijgen en steeds opnieuw liepen die pogingen spaak. Centraal stond de TEE, de Trans Europ Express, een model uit 1957 dat nu stond af te bladderen op een spoorwegemplacement nabij Amsterdam.

De treinstellen zijn aangeschaft door het Nederlands Transport Museum. De camera van Andere Tijden legde vast hoe museumdirecteur Arno van der Holst zich aarzelend door de coupés van zijn nieuwe bezit bewoog. De grandeur die het ding ooit moet hebben uitgestraald was nog slechts een vage herinnering. De ruiten waren gebarsten; onverlaten waren er in geslaagd stenen door het dubbel glas te smijten.

‘Waarom doe je dat?’, vroeg Van der Holst mismoedig. ‘Zonde. Zonde.’

Achter het raam lag een dood vogeltje, dat lang een treffend symbool voor de staat van het internationale treinvervoer had kunnen zijn. Lang geleden, toen weinig beter was maar de TEE wel, gleed-ie dwars door Europa, een toekomst van onderlinge samenwerking en begrip tegemoet. Een luxetrein, een soort vliegtuig op rails eigenlijk, inclusief stewardessen en copieuze maaltijden.

Tussen droom en daad om Europa milieuvriendelijk te doorkruisen, stonden nationale wetten in de weg, en praktische bezwaren. Met de voorzichtige terugkeer van de nachttrein in het achterhoofd bracht een 23 jaar oud fragment uit het VPRO-programma Lopende Zaken (net Keek op de Week, maar dan echt) in herinnering dat de inspanning om mensen uit het vliegtuig en in de trein te krijgen al veel vaker (vergeefs) is geleverd. En wie weet lukt het ditmaal wel: Erik Leddy is in elk geval weer terug op de nachttrein.

Tot het moment dat de trein het vliegtuig definitief heeft vervangen als vervoermiddel voor de middellange afstand, doen we het met de TEE-verhalen uit andere tijden. Zoals die van Jolanthe Oster, die herinneringen ophaalde aan haar tijd als jonge stewardess op de trein. Ze toonde zich zelfs bereid iets op te biechten.

‘Ik ga je een groot geheim vertellen.’

Bij dames van een zekere leeftijd weet je bij zo’n besmuikte aankondiging vaak wel hoe laat het is.

‘Ik heb het nog nooit eerder verteld.’

En jawel, hoor.

Prins Bernhard.

Meer over