commentaarPieter Klok

Het mag niet gebeuren dat mensen thuis in de kou zitten omdat ze hun gasrekening niet kunnen betalen

null Beeld Harry Cock
Beeld Harry Cock

Het is terecht dat het kabinet nadenkt over compensatie van huishoudens die hun energierekening niet kunnen betalen door de hoge gasprijzen.

Het is lang geleden dat Nederlandse huishoudens in acute financiële problemen kwamen, doordat de prijs van het dagelijks levensonderhoud ineens snel steeg. Dat was decennialang voorbehouden aan landen met slecht draaiende economieën als Egypte en Syrië, waar stijgende voedselprijzen tien jaar geleden tot een volksopstand leidden.

Door de explosie van de gasprijs worden veel Nederlandse huishoudens nu geconfronteerd met extra uitgaven die al snel kunnen oplopen tot 150 euro per maand. Voor gezinnen die al moeilijk rond konden komen, is dat een ondraaglijke last. Het is dus terecht dat het kabinet nadenkt over compensatiemaatregelen. Het mag in een beschaafd – en koud – land als Nederland niet gebeuren dat mensen hun huis niet kunnen verwarmen omdat ze hun gasrekening niet kunnen betalen.

Maar daarbij mag het niet blijven. Het dichtdraaien van de gaskraan in Groningen heeft de positie van Nederland op de mondiale energiemarkt fundamenteel veranderd. Meer dan een halve eeuw zat Nederland behaaglijk op zijn enorme gasbel. Er was nooit een tekort en de Nederlandse overheid kon een royale exporteur zijn. Nu is Nederland een smekende importeur.

De Nederlandse overheid heeft sinds een kwart eeuw een vrijwel onbeperkt geloof in de markt als oplosser van alle onevenwichtigheden in de economie. Dat elke markt, of het nu de aandelenmarkt is of de energiemarkt, bij tijd en wijle op hol kan slaan met ongekende en vaak irrationele prijsveranderingen als gevolg, zit te weinig in het bewustzijn van de overheid. Niet voor het eerst blijkt dat de regering te weinig in worstcasescenario’s denkt. De het-zal-uiteindelijk-wel-weer-goedkomen-scenario’s lijken het denken te domineren.

Nu al kan worden geconcludeerd dat Nederland daardoor slecht is voorbereid op de huidige crisis. De gasreserves zijn bijna nergens in Europa zo laag, met alle risico's van dien.

Na de financiële crisis van 2008, die net zo onverwacht kwam als de huidige stijging van de gasprijs, raakte het fenomeen stresstest in zwang. Wat gebeurt er als in de toekomst weer een financiële aardschok plaatsvindt? Zijn de banken daartegen bestand? Het zou goed zijn ook voor de Nederlandse economie stresstests uit te voeren. Wat doen we als de prijs van gas explodeert? Wat doen we als Vladimir Poetin de gaskraan dichtdraait? Hebben we dan voldoende reserves en alternatieven achter de hand?

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over