ColumnTim 'S Jongers

Het enige wat helpt tegen broccoli-paternalisme is principiële bescheidenheid

Tim S Jongers Beeld VK Column
Tim S JongersBeeld VK Column
Tim 'S Jongers

Voor het aanstaande kabinet is preventie leidend in het terugdringen van gezondheidsverschillen. Een noodzakelijk streven dat doordachte uitvoering behoeft. Anders dreigt een politiek van goede bedoelingen ervaren te worden als opdringing van het goede leven. Een karikaturale kroniek van broccolipaternalisme kan als voorbeeld dienen.

Aan het coalitieakkoord worden binnenkort centjes verbonden en die centjes worden verdeeld over subsidiepotjes die op hun beurt worden verdeeld over wijken waar de sociaal-economische indicatoren in het rood staan. Dat blijft niet onopgemerkt. Plots zal menig maatschappelijk bestuurder roepen dat hun organisatie de voeten in de klei heeft en de tentakels in de samenleving. Dusdanig hard dat ze een subsidiepotje weten open te breken.

Omdat je ergens beginnen moet, organiseren de bestuurders een wijksafari waar ook de obligate maatschappelijk betrokken ondernemer aan deelneemt. Een beroepsverbinder met zwarte coltrui en veel te dure witte Nikes die kennis heeft van wijk noch inhoud, neemt met zijn vlotte praatjes de rol van excursieleider op zich. Operatie Preventie gaat van start!

In stilte zal men zich verbazen over de leefomstandigheden en zich afvragen hoe dit nog kan in welvarend Nederland. Deze korte episode van interne wroeging verdwijnt door honger als gevolg van al dat gesafari. Zodra ze aan de wijkactietafels zitten, waarbij alle kennis wordt verzameld exclusief die van de wijkbewoners, zullen ze brainstormen onder het genot van Turkse hapjes en thee bereid door de lokale bijstandsmoeders.

Enthousiast plakken ze op flip-overs geeltjes met daarop vage termen en holle leuzen waar niemand tegen kan zijn. Impliciete doelstelling is de subtiele uitkristallisering van het eigenbelang en de daarmee samenhangende verdeling van het opengebroken subsidiepotje. Een enkeling zal de alom gewaardeerde klassieker uitschreeuwen: ‘Het systeem moet op de schop.’ Daarbij uiteraard niet naar henzelf verwijzend als onderdeel van dat systeem.

De beroepsverbinder ziet dat het goed is. Onder het motto ‘kennis is macht, verbinding is kracht’ zal er ten behoeve van de eigen opdrachtenportefeuille gepleit worden voor ‘vinger aan de pols-sessies’. Alvorens iedereen in de actiemodus schiet, worden de safarivrijwilligers uit de wijk hartstochtelijk bedankt met niets. De professional is aan zet.

Operatie Preventie komt op stoom. Eén van de professionals focust zich op gezonde voeding als wezenlijk onderdeel van de operatie. De goedbedoelde preventiepijlen worden bijgevolg op het onderwijs gericht: vroeg begonnen is half gewonnen. Zwaaiend met een broccoli zal er in de groep zeven van juf Meltem vurig onderwezen worden dat het eten ervan goed is voor het immuunsysteem. Dat er sprake is van een beledigende broccoli, omdat de meerderheid van Meltems leerlingen zonder ontbijt naar school komt, dringt niet door.

Tevreden zal er tijdens de ‘vinger aan de pols-sessie’ teruggeblikt worden. Vinkjes gezet, subsidiepotjes geïnd. De beroepsverbinder klopt tijdens de zelfgenoegzaamheidsborrel de bestuurders en de obligate maatschappelijk betrokken ondernemer op de schouder. Alvorens ze in hun zuinige wagens huiswaarts keren, worden kritische observaties weggespoeld met een Heineken 0.0. Die zouden immers tot ongemakkelijke conclusies kunnen leiden.

Één van die conclusies is dat goedbedoelde intenties die vanuit de leefwereld van uitvoerders logisch klinken, bevreemdend kunnen uitpakken voor diegenen waar het om gaat. Simpelweg omdat wat bedacht wordt in die ene wereld, ver af staat van de ervaringen en bijbehorende behoeften in die andere wereld. Zo ver dat ‘voeten in de klei en tentakels in de samenleving’ niet langer volstaan als antropologische overbrugging. Broccolipaternalisme is het cynische gevolg.

Daarom is een herziening van de ogenschijnlijk logische gang van zaken nodig: niet langer safarivrijwilligers en bijstandsmoeders die beroepsverbinders en bestuurders faciliteren, maar omgekeerd. Oftewel, rolmodellen en trekkers uit de wijk die vertrouwen, vrijheid én bijhorende middelen krijgen om de politiek van goede bedoelingen te vertalen naar de noden van hun wijk. Niet vrijwillig, maar als betaald leefwerelddeskundige.

Tussentijds kan principiële bescheidenheid als leidraad dienen: het besef dat onze uitgangspositie kleur geeft aan onze opvatting over het goede leven. En dat ook jij niet zit te wachten op buitenstaanders die hun zaligheid komen prediken.

Tim ’S Jongers is senior adviseur bij voor de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving en is auteur van het boek Gezichten van een onzeker bestaan. Hij vervangt vandaag Daniela Hooghiemstra.

Meer over