OpinieDuitsland-panel

Het Duitsland-panel over het tv-debat: ‘De nieren zijn geproefd, de verschillen tussen de partijen benadrukt’

Zondag vond het eerste verkiezingsdebat plaats tussen de drie belangrijkste rivalen voor de Duitse Bondsdagerkiezingen, eind september. Het Duitsland-panel van de Volkskrant over sociaaldemocraat Olaf Scholz (SPD), Armin Laschet van het conservatieve blok CDU/CSU en Annalena Baerbock van de Groenen.

Annalena Baerbock en Armin Laschet begroeten elkaar voorafgaand aan het tv-debat. Olaf Scholz staat al klaar om de  vragen en stellingen van de presentatoren van RTL  te beantwoorden.  Beeld AFP
Annalena Baerbock en Armin Laschet begroeten elkaar voorafgaand aan het tv-debat. Olaf Scholz staat al klaar om de vragen en stellingen van de presentatoren van RTL te beantwoorden.Beeld AFP

Na een zomer vol politieke uitglijders en schandalen was in Duitsland met spanning uitgekeken naar het eerste televisiedebat tussen de drie belangrijkste rivalen om bondskanselier Angela Merkel op te volgen. In de opiniepeilingen doen Olaf Scholz (SPD), Armin Laschet (CDU/CSU) en Annalena Baerbock (Die Grünen) nauwelijks voor elkaar onder. Wie maakte tijdens het tv-debat de meeste indruk?

Marja Verburg (redacteur van Duitslandweb, verbonden aan het Duitsland Instituut Amsterdam)

‘In het verademend inhoudelijke tv-debat had Laschet de moeilijkste uitgangspositie. Een maand geleden nog leek zijn bedje gespreid. Nu streeft Scholz hem in meerdere peilingen voorbij. Laschet begon het debat goed, maar liet zich meermaals uit de tent lokken door Baerbock. Zij liet zien over veel detailkennis te beschikken en presenteerde zich als kandidaat voor vernieuwing en klimaatbeleid.

‘Scholz presenteerde zich als de rustige staatsman. Tot voor kort dichtte niemand hem en zijn kwakkelende SPD veel kansen toe. Nu is hij met afstand de populairste kanselierskandidaat – kiezers zien in hem de bedaarde crisismanager die ze ook in Merkel waarderen. Scholz benadrukte zijn ervaring als minister van Financiën en vice-kanselier. Zijn rust was soms wel erg nadrukkelijk.

‘Duitsland is na 16 jaar Merkel toe aan vernieuwing, is vaak de verklaring voor het succes van de Groenen van de afgelopen jaren. Maar aan de opmars van Scholz te zien, houden ze nog meer van stabiliteit. We hebben nog vier weken. Zelden zijn Duitse verkiezingen zo veranderlijk geweest.’

Georgi Verbeeck (hoogleraar Duitse geschiedenis, verbonden aan de Universiteit Maastricht en de KU Leuven)

‘Het was een primeur, geen tv-duel, maar een tv-debat, voor het eerst drie kandidaten in plaats van twee. In het verleden namen altijd zittende bondskanseliers het op tegen hun uitdager, met andere woorden een duel tussen CDU/CSU en SPD, of omgekeerd. Nu was daar ook de kanselierskandidaat van de Groenen bij. Maar het debat, Triell zoals de Duitsers zeggen, was dan wel naar de vorm opzienbarend, maar nauwelijks naar de inhoud. Laschet, Scholz en Baerbock behoren alle drie tot de ‘gematigde’ stroming binnen hun politieke families, en echt scherp op de snede werd het in het eerste grote televisiedebat ook niet. Van een echte winnaar was geen sprake.’

Jacco Pekelder (historicus en Duitsland-deskundige aan de Universiteit Utrecht)

‘Laschet gaf de leden van CDU en CSU met een paar felle aanvallen weer moed om voor hem de straat op te gaan. Baerbock weerstond die aanvallen tamelijk soeverein en deelde ook zelf wat tikken uit. In de debatronde over het coronabeleid beschuldigde ze de huidige regeringscoalitie van CDU/CSU en SPD ervan kinderen en hun ouders met de lange onderwijslockdown in de steek te hebben gelaten. Ook toen het over sociaal beleid en belastingen ging, poseerde zij voor kampioen van Duitslands gezinnen.

‘Baerbock maakte zondagavond echter een cruciale fout door geen directe financiële belofte aan de kiezer te doen. Hierdoor hield Scholz de ruimte om erop te wijzen dat zijn partij in de afgelopen regeerperiode daadwerkelijk voor meer geld voor armere gezinnen heeft gezorgd. Zo bleef het thema kind en gezin toch vooral van de SPD.

‘Scholz toonde ons, geheel naar verwachting, zijn onverstoorbare, presidentiële zelf. Hij hamerde het duidelijkst op de centrale slogan van de SPD-campagne: ‘Respect voor jou.’ Het lijkt mij de boodschap die het beste bij de tijdgeest past. Zijn opmars zet zich ongetwijfeld voort.’

Hanco Jürgens (historicus verbonden aan het Duitsland Instituut Amsterdam)

‘Scholz positioneerde zich boven de partijen. Hij trok de kaart van de zittende regering, verdedigde besluiten die hij samen met bondskanselier Angela Merkel en minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer nam, en daarmee zelfs ook typische CDU-standpunten, zoals versterking van de politie en de verlaging van de solidariteitstoeslag voor Oost-Duitsland. Dat is de tactiek waarmee Merkel altijd verkiezingen won: standpunten van de tegenstander overnemen, waardoor de angel uit het debat wordt gehaald. Merkels partijgenoot Laschet had dit debat overtuigend moeten winnen om het tij te keren. Dat is hem niet gelukt. ’

Willem Melching (historicus en Duitsland-deskundige aan de Universiteit van Amsterdam)

‘Het debat was een stoet van dwergen: middelmatige politici met weinig charisma en een totaal gebrek aan humor. Alle drie waren ze binnen hun partij tweede keus en alle drie waren ze doodsbang om fouten te maken. Die missie is gelukt, maar een enerverend debat leverde het niet op. Politici als Brandt of Schmidt of Kohl of Schröder waren er op uit om de tegenstander te vernietigen. Hier zagen we mensen die bezig waren met Schadensbegrenzung, het voorkomen van ongelukken. Een enquête onder de kijkers laat zien dat Scholz – omzichtig presenteerde hij zich als staatsman, gehuld in een zwart pak dat hem nét iets te groot was – met afstand de winnaar is geworden en Laschet het slecht heeft gedaan.’

Margriet Brandsma (oud-correspondent voor de NOS in Duitsland (2002-2011), schreef o.a. Het mirakel Merkel)

‘Het eerste debat tussen de kanselierskandidaten doet uitzien naar de volgende twee in september. De nieren zijn geproefd, de verschillen tussen de partijen benadrukt. Eindelijk heb je het idee dat er een verkiezingsstrijd gaande is, en de kandidaten die de afgelopen weken zo onder druk stonden, zijn terug. Dat gold vooral voor Baerbock, energiek en inhoudelijk sterk; Laschet liet zien dat hij wil knokken, ook als dat ten koste gaat van waar zijn partijgenoot Merkel leiding aan gaf.

‘Scholz werd slapend rijk in de virtuele kiezersgunst en presenteerde zich als de staatsman aan wie de Duitsers het land wel toe kunnen vertrouwen. Ze houden nu eenmaal van de manier waarop hij opereert, zakelijk en haast boven de partijen. Maar zijn concurrenten hebben de moed nog niet opgegeven. Of Laschet het Scholz echt nog moeilijk kan maken, valt na zondag te bezien. De verrassing van het debat was Annalena Baerbock.’

Meer over