ColumnBert Wagendorp

Het coronavirus en Wopke Hoekstra rekenen af met het geloof in de vrije marktwerking: de staat is terug

Ik begreep van een insider dat premier Rutte de communicatie rond het coronavirus helemaal naar zich heeft toegetrokken. Hij is de generaal, natuurlijk met Jaap van Dissel als zijn trouwe aide de camp. Kennelijk waren beiden zondag verhinderd, want Arie Slob en Bruno Bruins deden de persconferentie. Waar Rutte was, bleef onduidelijk; dat is niet goed in onzekere tijden want dan krijg je gespeculeer. Waarschijnlijk zat hij thuis op de bank ter inspiratie in een paar dikke Churchill-biografieën te neuzen, maar dat moet geen gewoonte worden. Dit is onze Battle of Britain, en dan heb je één Churchill nodig, geen vier Churchilletjes.

Minister van Financiën Hoekstra viel in bij Buitenhof, een fijn baken van rust in de overspannen talkshow-scene, waar het coronavirus vooral een kijkcijferkrik is.

Het ging deels over de gezondheidsaspecten van het virus (de gezondheid stond volgens Hoekstra op één, twee en drie), maar vooral over de economische gevolgen van een en ander, toch minstens goed voor plek vier en vijf.

Hoe gaan we de economische crisis die eraan zit te komen te lijf? Terwijl scheidend VNO-NCW werkgeversvoorzitter Hans de Boer op zijn beurt zat te wachten, legde Hoekstra uit wat het kabinet zoal had ‘klaarstaan’ aan maatregelen. Dat was behoorlijk wat. Een werktijdverkortingsregeling voor een paar duizend bedrijven, uitstel van belastingen, een liquiditeitsregeling. ‘Buitengewoon fors’, vatte Hoekstra de financiële steun samen. Of het inderdaad om 90 miljard euro in totaal gaat, wilde hij niet zeggen, maar mocht er meer nodig zijn, ‘dan zullen we dat doen’. Ook voor Air France-KLM en Schiphol, de twee bedrijven die de slachtofferrol van de banken tijdens de vorige crisis hebben overgenomen. Zij zullen koste wat kost overeind worden gehouden, ook al gaan alle lijnverbindingen op slot en landen er op Schiphol alleen nog maar een verdwaalde Pipercup en een zweefvlieger.

De Boer vond 90 miljard even later een ‘goeie eerste stap’. Hans, nooit te beroerd om te overvragen.

De staat is helemaal terug. Als hoeder van de burger en het algemeen belang, als redder van het land en als gulle geldschieter voor bedrijven. Dat dacht ik ook toen Wouter Bos in 2008 met gemeenschapsgeld de banken redde. Maar toen bleek het maar tijdelijk en leidde het niet tot een wezenlijke verandering van het neoliberale economisch paradigma, het heilige geloof in de markt en de heilzame werking van individualisme en eigenbelang.

De vrije markt werkt soepel wanneer er poen kan worden geschept, maar is in geen velden of wegen te bekennen bij een crisis in de samenleving. Dan moeten overheden de kastanjes uit het vuur halen. Is dat gelukt, dan staan de graaiers weer triomfantelijk in de rij.

Een vaccin tegen het coronavirus zal worden ontwikkeld met publieke middelen om vervolgens tegen woekerprijzen te worden geëxploiteerd door criminele, geldbeluste farmaceuten: daar heb je je vrije markt.

Aan die steen hebben ons we tijdens de bankencrisis één keer gestoten; liever geen tweede keer.

Er was in Nederland met PvdA, SP, CDA, GL en CU al een brede anti-neoliberale coalitie ontstaan – Hoekstra’s KLM-coup was een teken aan de wand. Maar nu geeft het coronavirus de doctrine hopelijk de finale doodsteek.

Overigens werken in de zwaargetroffen Nederlandse culturele sector ongeveer evenveel mensen als bij de KLM. Hopelijk wil Hoekstra ook die bedrijvigheid ‘koste wat kost’ overeind houden.

Meer over