Commentaar

‘Herstel van vertrouwen’ is een loze ­belofte van politici en ambtenaren als de waarheid verborgen blijft

Tata Steel bij Wijk aan Zee. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Tata Steel bij Wijk aan Zee.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De omwonenden van staalfabriek Tata Steel IJmuiden gaan zelf maar op onderzoek uit, berichtte de Volkskrant eerder deze week. De bewoners van Wijk aan Zee en omgeving hebben er weinig vertrouwen meer in dat de overheid hun eerlijk voorlicht over de gezondheidsrisico’s van de staalproductie in hun achtertuin. Daarom willen ze nu zélf de concentraties van zware metalen en andere gifstoffen in het afvalwater en de lucht laten meten. Dan weten ze tenminste zeker dat er niet wordt gerommeld met de resultaten.

Deze stap van de Tata-omwonenden is een regelrechte motie van wantrouwen aan het adres van de overheid. Het is een alarmerend signaal als burgers niet meer durven te vertrouwen op informatie die de overheid (in dit geval de GGD en het RIVM) verstrekt. Nog alarmerender is het dat burgers die signalen steeds vaker afgeven. Veehouders en met hen sympathiserende plattelanders trekken de stikstofberekeningen van de overheid in twijfel. De landelijke ­vaccinatiecampagne wordt ondermijnd door mensen die het zetten van prikken enkel zien als middel van de farmaceutische industrie om haar winst te vergroten.

Politici zeggen zich zorgen te maken over dat gebrek aan vertrouwen van burgers in de overheid. In hun motie van afkeuring tegen premier Rutte stelden partijleiders Hoekstra (CDA) en Kaag (D66) dat ‘versterking van vertrouwen in de overheid’ een ‘urgente opgave’ is. VVD-minister Tamara van Ark zei eerder al: ‘De verbinding tussen overheid en burger is verbroken en die móéten we weer herstellen.’

Maar de overheid heeft het tanende vertrouwen van de burger grotendeels aan zichzelf te wijten. De omwonenden van Tata Steel nemen het heft in eigen hand, omdat de overheid hun vertrouwen heeft beschaamd. Het Noordhollands Dagblad onthulde begin deze maand hoe de plaatselijke GGD een rapport over de zeer hoge incidentie van longkanker in de streek censureerde ten gunste van Tata Steel. GGD-medewerkers mochten van hun directeur niet opschrijven dat veel kankergevallen waarschijnlijk het gevolg zijn van luchtvervuiling door de staalfabriek. Tata is een grote werkgever in de regio en heeft daarom een dikke vinger in de pap bij de omliggende gemeenten.

Overheden stellen economische belangen vaker boven de belangen van burgers. Tijdens de Q-koorts-epidemie veegde het ministerie van Landbouw waarschuwingen over de volksgezondheidsrisico’s onder het tapijt, omdat het de belangen van geitenhouders belangrijker vond. Jaren later bleek dat het tijdig ruimen van besmette geitenboerderijen tientallen burgerdoden had kunnen voorkomen.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft zich in de loop der jaren intensief bemoeid met ‘onafhankelijke’ onderzoeken naar geluidhinder rond Schiphol en met de milieurapportages over vliegveld Lelystad. De overheid zette omwonenden die vlieghinder ondervinden keer op keer op het verkeerde been om groei van de luchtvaart mogelijk te maken. Het gesjoemel met de Lelystad-rapporten kwam alleen aan het licht dankzij speurwerk van een paar hoogopgeleide, wakkere burgers. Het is niet gek als burgers daar een les uit trekken: vertrouw op jezelf, niet op de overheid.

De lijst van bewezen ‘gelieg en bedrieg’ door de overheid is nog veel langer. Het lijkt erop dat bestuurders de burger routineus in het ootje nemen als dat een politiek belang dient. Daaronder valt ook het toedekken van eigen falen. Zolang politici en hun ambtenaren niet bereid zijn het volk de waarheid te vertellen, zijn hoogdravende betogen over ‘herstel van vertrouwen’ niets meer dan huichelarij.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over