Columnkustaw bessems

Heilzaam dat de formatie zo lang duurt

null Beeld

Het hoogst haalbare schijnt te zijn dat de formatie zo vlot mogelijk gaat en er snel een regering aan de slag gaat. Hoezo eigenlijk?

Vanwege de economische crisis, was het eerst. Die gaat gelukkig al over.

Omdat andere urgente vraagstukken wachten, heet het. Stikstof! Woningnood! Arbeidsmarkt! Alsof er per se iets zal verbeteren wanneer er maar een ministersploeg op het bordes staat, ongeacht welke. Nota bene, de partij die opnieuw de grootste is en waarschijnlijk weer zal regeren, liet eerder deze kwesties ontsporen.

Je hoort ook: het is niet goed dat een demissionair kabinet als volwaardig verder regeert, zeker niet aangezien het is afgetreden om zoiets gruwelijks als het toeslagenschandaal. Maar in een volgend kabinet zitten voor een belangrijk deel dezelfde partijen, dezelfde mensen. Dat dat aftreden een farce was, mag gezien worden.

Dat lijkt me in het algemeen heilzaam aan de politieke impasse: dat we gedwongen worden de politieke puinhopen onder ogen te zien. Het refrein dat we nu het meest horen gaat zo: VVD en CDA willen niet met zowel PvdA als GroenLinks. Die twee willen niet zonder elkaar. D66 wil niet met de ChristenUnie en de ChristenUnie wil pas als een poging over links is mislukt. Maar dat deze middenpartijen überhaupt zo door de stadhouderskamer krioelen, komt doordat zij een onwaarschijnlijk deel van het electoraat van zich hebben vervreemd. Daar zit hem de kneep. Er is geen regering meer te vormen zonder dat politieke hoofdstromen die met elkaar horen te wedijveren zich samen in onzalige coalities wringen.

Zeventien zetels gingen naar haatzaaier en Orban-vriend Wilders. Elf naar de volksnationalistische complothitser Baudet en de recente Forum-afsplitsingen onder aanvoering van opportunisten Van Haga en Eerdmans. Twee naar het clubje Denk, dat naam maakte door parlementariërs met een migrantenafkomst te intimideren. Drie naar de quasi-aaibare fundamentalisten van de SGP.

Daar komt bij dat kiezers met de VVD onder Rutte de partij én de man hebben herkozen die bij uitstek een cultuur van leugens en minachting voor burgers in de hand hebben gewerkt. Een coronabonus allicht, maar ook een keus uit armoede, want waar hadden nette centrum-rechtse Nederlanders anders heen gemoeten? Naar het CDA, een soort VVD maar dan slecht geregeld?

En wat leek de leiders van D66, CDA, PvdA en GroenLinks in de gegeven omstandigheden wijs? Het te grabbel gooien van hun eigen geloofwaardigheid, door zich eerst van Rutte af te wenden om vervolgens met hangende pootjes bij hem terug te keren.

De politicus die met krediet zou kunnen bouwen aan een betrouwbaarder overheid, Pieter Omtzigt, hield het niet meer uit in zijn partij en zit ziek thuis. Een politicus ook nog die juist een stem zou kunnen geven aan de grote groep sociaal-conservatieven die zich niet vertegenwoordigd weet en onder meer bij Wilders terechtkomt.

Uiteindelijk komen we er altijd met elkaar uit in Nederland, zei informateur Mariëtte Hamer gelaten. Dat zal. De tussentijd is nuttig voor enige reflectie. Hamer heeft Rutte en Kaag tot half augustus gegeven voor een ‘document op hoofdlijnen’. Waarom zetten de anderen intussen niet ook wat gedachten op papier? Enkele suggesties:

Wopke Hoekstra: Het CDA is een hol vat, tijd om de boel op te heffen.

Lilianne Ploumen en Jesse Klaver: Waarom wij niet regeren maar fuseren.

Gert-Jan Segers: Principes: dingen waar je steeds demonstratief mee kunt worstelen, maar waar je je ook eens aan zou kunnen houden.

Pieter Omtzigt (uiteraard pas zodra hij zich fit genoeg voelt): Oprichtingsmanifest van het Sociaal-conservatief Appèl, een veilig thuis voor wél gefrustreerde maar uiteindelijk heus niet zo racistische burgers.

Meer over