Columnmartin sommer

Had Shell zich maar niet in gidsland Nederland moeten vestigen, grimlachte de concurrent

null Beeld

Mag ik nog even over het vonnis van de Haagse rechtbank? Die veroordeelde Shell vorige week tot een draconische CO2-reductie, zonder dat het bedrijf de wet had overtreden. Joost Eerdmans twitterde daarop dat de rechter op de stoel van de politiek was gaan zitten, en dat zijn partij JA21 daar geen voorstander van is. Daar keek niemand van op.

Behalve dan toch strafrechter Pauline van Steijnen, verbonden aan de rechtbank Noord-Holland. Zij gaf Eerdmans per tweet zijn vet: ‘Als u de moeite had genomen het vonnis te lezen, had u zich deze onbenullige en onware tweet kunnen besparen. Goedkoop, populistisch geleuter bedrijft u maar in de Tweede Kamer, en niet over de rug van de rechtspraak.’

Mij werd niet helemaal duidelijk of deze woede de stoelendans betrof tussen rechter en politicus, maar één ding was glashelder: hier was deftigheid in het gedrang, van een magistraat die liet weten dat het lagere volk zich erbuiten moest houden.

Een dikke week verder zijn er meer reacties op wat nog steeds een baanbrekend vonnis is. Ook internationaal. Dat wordt nog druk twitteren voor mevrouw Van Steijnen. Speciaal voor haar heb ik een bescheiden persspiegel samengesteld. Te beginnen met de keurige zakenkrant Financial Times. ‘Ofschoon klimaatactivisten deze week een belangrijke overwinning boekten, is dat niet per se ook een overwinning voor het klimaat. Zolang de vraag naar olie blijft bestaan, zullen andere producenten happig zijn om in het gat te springen. De nationale oliebedrijven van Saoedi-Arabië of Rusland zijn minder gevoelig voor druk van aandeelhouders of rechters. Veel van dit type staatsoliebedrijven, die meer dan de helft van de wereldproductie voor hun rekening nemen, lachen in hun vuistje om wat zij beschouwen als de westerse bereidheid om de eigen ondergang te organiseren.’

Klimaatactivist Wouter van Dieren, ooit oprichter van Milieudefensie, is nu aanzienlijk minder enthousiast: ‘Shell houdt zich aan de wet, de rechter erkent dat, maar doet er een morele schep bovenop.’ Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant
Klimaatactivist Wouter van Dieren, ooit oprichter van Milieudefensie, is nu aanzienlijk minder enthousiast: ‘Shell houdt zich aan de wet, de rechter erkent dat, maar doet er een morele schep bovenop.’Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

Frankfurter Allgemeine Zeitung: ‘Als het voorbeeld van de Shellzaak school maakt, dan is dat een bedenkelijke ontwikkeling. Niet omdat er harde maatregelen tegen de klimaatverandering worden opgelegd. Integendeel, het is dringend nodig dat het gebruik van olie en gas sterk wordt gereduceerd. In Duitsland heeft het Constitutioneel Hof de politiek daartoe verplicht. Dat is de betere weg. Het is gevaarlijk als rechters in plaats van volksvertegenwoordigers klimaatpolitiek gaan bedrijven. De bescherming van het klimaat zal harde maatregelen en offers vergen. De kosten worden reusachtig. Er zullen winnaars en verliezers zijn. Juist daarom is de democratische legitimatie van de maatregelen zo belangrijk. Klimaatverandering is niet eenvoudig tegen te houden door per gerechtelijk vonnis van elke twee tankstations er een te sluiten.’

Der Spiegel: ‘Het kernpunt is door Roger Cox, advocaat van de aanklagers, zo verwoord: als parlementen en regeringen in zijn ogen tekortschieten wat betreft de bescherming van het klimaat, dan moet hij wel bij de rechter aankloppen. Maar zijn rechters de juiste instantie? Rechters spreken recht uit naam van het volk, maar ze zijn geen volksvertegenwoordiging en daarvan al helemaal niet de vervangers. Als ze dat wel willen zijn, of in die rol gemanoeuvreerd worden, dan bevinden we ons al snel op een helling vol zeep. ’

De Tijd, zakenkrant in België: ‘Deze uitspraak, van één rechtbank, creëert een grote rechtsonzekerheid. Want ze heeft alleen betrekking op Shell. Maar wat betekent ze voor andere oliebedrijven en voor ondernemingen in andere sectoren, niet alleen in Nederland maar in de rest van de wereld? Krijgt dit precedent navolging? Overal, op dezelfde manier? Dat is heel onwaarschijnlijk. Het speelveld wordt zo heel ongelijk en erg onvoorspelbaar.’

De rechters van de Haagse rechtbank, die Shell vorige week veroordeelden in een baanbrekend vonnis. Beeld ANP
De rechters van de Haagse rechtbank, die Shell vorige week veroordeelden in een baanbrekend vonnis.Beeld ANP

Klimaatactivist Wouter van Dieren, ooit oprichter van Milieudefensie, nu aanzienlijk minder enthousiast: ‘Shell houdt zich aan de wet, de rechter erkent dat, maar doet er een morele schep bovenop. (…) Zouden de kiezers/burgers dit allemaal pikken? Stapt de automobilist nu welbewust over van Shell naar Esso om aldus Shell te helpen aan zijn CO2-reducties? Of te straffen voor zijn aandeel in de klimaatverandering? Burgers, consumenten, belangengroepen en advocaten die de industriële productie aan banden leggen, omdat de politiek geen visie wil ontwerpen, dat is de ultieme neoliberale droom: privatisering van de trias politica, die daarmee ophoudt te bestaan.’

Jan Paul van Soest, duurzaamheidsdeskundige, velt op Energiepodium.nl een soortgelijk oordeel. ‘Zo kunnen overheden, die geacht worden namens ons allen te opereren, gemakkelijk de dans ontspringen, en komt de verantwoordelijkheid ten onrechte te liggen bij de burgers die kennelijk overal ter wereld dan maar talloze rechtszaken moeten aanspannen om uiteindelijk toch een level playing field te creëren en free riders te weren. Dat vraagt nogal wat. Wereldwijd is Shell immers maar een kleine vis.’

Wie het vonnis vast en zeker wel hebben gespeld, dat zijn de Saoedi’s en de Russen. Het persbureau Reuters tekende op: ‘Westerse oliebedrijven als Shell zijn in de afgelopen halve eeuw geweldig gegroeid, juist omdat het Westen zijn afhankelijkheid van het instabiele Midden-Oosten en van Rusland wilde verminderen. (…) Een topmanager van het Russische Gazprom zei: ‘Het ziet ernaar uit dat het Westen voor zijn energie meer zijn toevlucht zal moeten nemen tot wat ze daar ‘vijandige regimes’ noemen.’ Een baas van een oliebedrijf uit het Midden-Oosten: ‘Olie en gas zullen gewoon worden geproduceerd, alleen met lagere sociale en milieustandaarden.’

Zelf sprak ik bij toeval iemand van een ander oliebedrijf. Een concurrent minder, grimlachte hij: had Shell zich maar niet in gidsland Nederland moeten vestigen. Daar hebben we het uitlekgewicht te pakken, van het vonnis zelf en van de kritiek op mensen die er iets van durven vinden: provincialisme keukenmeester.

Meer over