CommentaarCoronavirus

Had dit alles voorkomen kunnen worden?

Na de bezwering van eerdere uitbraken verslapte de aandacht voor fundamenteel virusonderzoek en vroege detectie van nieuwe gevaarlijke virussen. Daar betalen we nu de prijs voor.

Het virus is nog lang niet onder controle.  Beeld AFP
Het virus is nog lang niet onder controle.Beeld AFP

Complete steden afgrendelen van de buitenwereld. Scholen die sluiten. Beurzen die wereldwijd in het rood schieten. Bijna 3.000 doden en een virus dat nog lang niet onder controle is.

Terwijl overheden en burgers wereldwijd worstelen met het bestrijden van het coronavirus, en het omgaan met de forse quarantaine- en isolatiemaatregelen tegen verdere verspreiding ervan, rijst de vraag: had dit alles voorkomen kunnen worden?

Natuurlijk, de geschiedenis leert dat het risico op grote uitbraken van nieuwe virussen altijd bestaat. Maar overheden hadden wel degelijk meer kunnen doen om het risico in te dammen. Zo is het opvallend dat de Amerikaanse president Trump de afgelopen jaren zwaar bezuinigde op het CDC, een instituut vergelijkbaar met het RIVM in Nederland. Het instituut zag zich volgens de Washington Post genoodzaakt om in tientallen landen, waaronder China, minder actief te worden op het tijdig detecteren van gevaarlijke infectieziektes. Een pandemic response team - opgericht na de uitbraak van ebola - werd ontslagen en niet vervangen.

Ook de Wereldgezondheidsorganisatie WHO worstelt met het op peil houden van het budget. Het Australische ABC News haalt recente inspectierapporten aan die concluderen dat er chronisch geldgebrek heerst.

Onderliggend probleem is de aandachtsgolf die nieuwe infectieziekten vaak doormaken. Tot de jaren negentig konden coronavirussen op weinig wetenschappelijke interesse rekenen; ze stonden vooral bekend als vervelende verkoudheidsvirussen, maar niet als een massamoordenaar. Dat veranderde met de komst van sars eind 2002, dat in een paar maanden tijd leidde tot 774 doden. Met dank aan maatregelen zoals die nu ook plaatsvinden, zoals isolatie van geïnfecteerden en zwaar getroffen gebieden, wist de wereldgemeenschap het virus in te dammen. Vanaf voorjaar 2003 nam het aantal nieuwe besmettingen en doden door sars in rap tempo af.

Virussen trekken zich niks aan van landsgrenzen en ideologieën. Beeld AFP
Virussen trekken zich niks aan van landsgrenzen en ideologieën.Beeld AFP

Na sars kwam mers, een niet heel besmettelijk, maar wel zeer dodelijk virus voor wie eenmaal geïnfecteerd is. Een tweede waarschuwing dat de familie van coronavirussen een groot gezondheidsrisico vormen voor de wereld. Genoeg reden voor een continue stroom aan onderzoeksgeld, zou je dus verwachten, om dergelijke en andere virussen beter te begrijpen, sneller te detecteren en sneller medicijnen en vaccins voor nieuwe varianten te kunnen maken.

Maar investeringen tijdens een uitbraak hebben in de jaren nadat een virus onder controle is de neiging teruggeschroefd te worden. ‘Kun je nog wel een academische carrière maken met onderzoek naar coronavirussen?’ vroegen sommige wetenschappers zich in 2010 af, aldus de Amerikaanse gezondheidssite Stat. Dat was slechts zeven jaar na de wereldwijde paniek over het sars-virus.

Fundamenteel onderzoek is cruciaal, om te zoeken naar middelen die een hele groep virussen kunnen raken voor toekomstige uitbraken. Dergelijk fundamenteel onderzoek is echter commercieel weinig interessant, en past slecht bij de Europese trend om vooral onderzoek te willen financieren samen met het bedrijfsleven. Het geld voor dit type onderzoek zal dus met name van overheden moeten komen.

Overal spannen overheden en burgers zich nu in om het nieuwe coronavirus te beteugelen; alles om te voorkomen dat dit een virus wordt dat wereldwijd vele duizenden doden zal veroorzaken. Mocht het lukken, dan is dat een prestatie van formaat, maar laat het deze keer dan wél een waarschuwing zijn om de aandacht en geldstromen voor de detectie en bestrijding van dit soort nieuwe infectieziekten niet te laten verslappen. Hulp aan landen met een zwak gezondheidssysteem is daarbij cruciaal en ook in het belang van rijke landen met een goede gezondheidszorg.

Virussen trekken zich niks aan van landsgrenzen en ideologieën. Krachtige internationale samenwerking, en structurele overheidsfinanciering, zijn de beste wapens om het virusgevaar te bezweren.

Meer over