Columnharriët duurvoort

Geweldig dat er engelen bestaan zoals de broodvader. Maar het blijft een schande

. Beeld .
.Beeld .

Een ontroerende reportage laatst bij EenVandaag. Vader Johan Muurlink uit Hillesluis, Rotterdam-Zuid, smeert elke dag boterhammen voor de kinderen bij zijn zoon op school. ‘De broodvader’ had 3.500 euro gespaard voor een reis, maar in overleg met zijn zoon heeft hij dat geld gebruikt om lunchpakketten te gaan maken. Omdat veel klasgenootjes zonder ontbijt naar school kwamen.

In Nederland groeit een op de negen kinderen op in armoede. In grote steden ligt dat aantal nog veel hoger: een kwart van alle kinderen in Rotterdam-Zuid gaat dagelijks zonder eten naar school. Wat verwacht je van de schoolprestaties van deze kinderen? Hoe moet je als je honger hebt een mooie score halen op de citotoets?

Geweldig dat er engelen bestaan zoals de broodvader. Maar intussen is het in een rijk land als Nederland natuurlijk een schande dat de overheid achterblijft. Want het piept en kraakt aan de onderkant van Ruttes Nederland. Het sociale vangnet telt zulke grote gaten dat te veel mensen erdoorheen vallen. De vermogensongelijkheid nam in de coronacrisis opnieuw toe.

Armoede maakt dat levens als een kaartenhuis in elkaar storten. Kijk naar de toeslagenouders: eerst een belastingschuld, dan allerlei andere schulden, vervolgens worden je kinderen weggehaald door Jeugdzorg, moet je naar het buitenland vluchten voor de overheid.

Intussen kampen gemeenten met de kosten voor zogenaamde ‘multiprobleemgezinnen’. Een alleenstaande ouder met grote schulden bijvoorbeeld, en kinderen die door de armoedestress thuis met grote gedragsproblemen kampen, kost de overheid ironisch genoeg al snel 150 duizend euro aan jeugdzorg.

Want jeugdbeschermende overheidsmaatregelen die diep ingrijpen in het persoonlijke leven en bijdragen aan een levenslang trauma, zoals ondertoezichtstellingen, uithuisplaatsingen en opvang in jeugdinrichtingen, zijn kostbaar. Intussen worstelen gemeenten met de draconische budgetoverschrijdingen voor jeugdzorg. Afgezien van het feit dat het gezinnen alleen maar meer ontwricht, snijdt de overheid dus in eigen vlees.

Zou het niet logischer zijn eerst te pogen financiële rust in zo’n gezin te brengen? Schulden deels of geheel kwijtschelden, een basisinkomen voor een alleenstaande ouder, zodat die niet wordt opgejaagd een onderbetaald baantje te zoeken en zich volledig op de zorg van de kinderen kan richten? Een sociale huurwoning, en als het echt niet anders kan, een woonkostentoeslag voor een vrijesectorwoning.

Want kinderen kunnen er ook niets aan doen dat er een structureel tekort is aan sociale woningen. Het kost bij elkaar waarschijnlijk minder dan de jeugdbeschermingsmaatregelen die je uitspaart.

Pas dan is er rust om open te staan voor de mooie adviezen van de opvoedondersteuners. Dat lukt niet als je voortdurend kopje onder gaat tijdens het watertrappelen. Fijn voor het gezin en ook voor de gemeentelijke financiën, want tot uithuisplaatsingen hoeft het niet meer te leiden. Jeugdzorg en armoedebeleid vanuit empathisch, gezond verstand.

Het pleidooi voor een basisinkomen klinkt in deze coronatijd weer sterker. Een mooie, noodzakelijke aanvulling op ons afkalvende sociale zekerheidsstelsel. Voor bepaalde groepen dan, zoals alleenstaande ouders. En de werkende armen in beroepen die we sinds corona weer benoemen als ‘vitaal’ voor onze samenleving. Ook dat zijn vaak vrouwen, in onderbetaalde zorgberoepen.

Maar het is onzin iedereen, arm of rijk, een basisinkomen te geven. Zoals het ook discutabel is dat iedere rijke Nederlander die de AOW-leeftijd bereikt, AOW krijgt. Veel hoogopgeleiden, met afbetaalde huizen die ze ooit voor een tiende van de huidige waarde kochten en met een goed pensioen, hebben het niet nodig. En daaraan zouden jongeren, een AOW waar ze zelf straks naar kunnen fluiten, moeten meebetalen?

Geef liever ouderen die van hun AOW’tje moeten rondkomen wat meer. Het doel is het tegengaan van armoede en dat wordt alweer een stuk betaalbaarder als je het alleen geeft aan mensen wier bestaanszekerheid in het geding is.

Vermogenden krijgen genoeg fiscale douceurtjes. Hoogleraar economie Bas van Bavel stelt dat Nederland internationaal onderaan staat als het gaat om belastingdruk op vermogen. Wie vermogend is, wordt makkelijk slapend rijker. Daartegenover staan de massa’s die steeds verder wegzakken in armoede. In zo’n rijk land? Mogen we eindelijk weer eens een beroep doen op solidariteit?

Harriet Duurvoort is publicist.

Meer over