Commentaar

Geld voor plannen hebben, is één. Ze daadwerkelijk uitvoeren wordt de echte uitdaging voor Rutte IV

Een demonstratie tegen het woningtekort in Amsterdam. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een demonstratie tegen het woningtekort in Amsterdam.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Koen Haegens

Gewoonlijk is geld de grootste uitdaging voor een regering. Hoe alle beloften uit de verkiezingscampagne te betalen? Als in januari volgens plan het nieuw kabinet aantreedt, staat dat voor een heel ander probleem. Miljarden zat. Maar krijgt Rutte IV ze ook uitgegeven?

Uit eerder gelekte documenten doemt het beeld op van een coalitie die fors wil investeren in de stikstofcrisis, woningnood, kinderopvang en onderwijs en de strijd tegen de opwarming van de aarde. Dat is geen overbodige luxe. Voor het klimaat is het vijf voor twaalf. Door de botte bezuinigingen van de eerste kabinetten-Rutte kampt de publieke sector met achterstallig onderhoud.

Het wordt lastig om die inhaalslag handen en voeten te geven. Ondanks de voortslepende pandemie groeit de Nederlandse economie hard. Voor 2022 houdt het Centraal Planbureau rekening met een plus van 3,5 procent. Tel daar de recordinflatie bij op – in november stegen de prijzen met 5,2 procent ten opzichte van het jaar daarvoor – en oververhitting is geen ondenkbaar scenario.

Aan de vooravond van de coronacrisis waarschuwde de Rekenkamer al dat het kabinet de euro’s niet uit de schatkist wist te jagen. De beloofde extra agenten, leraren, defensiepersoneel: ze waren amper te krijgen. Inmiddels is de werkloosheid terug op hetzelfde lage niveau. Er zijn meer vacatures dan werkzoekenden.

De bescheiden loonstijgingen suggereren dat de krapte op de arbeidsmarkt vooralsnog minder acuut is dan werkgeversorganisaties doen geloven. Maar waar denkt een nieuwe regering straks ineens duizenden extra medewerkers in de kinderopvang te vinden? Hoe wil zij snel honderdduizenden woningen neerzetten, als bouwbedrijven nu al kampen met een tekort aan personeel en materialen?

Een voorbeeld van hoe het niet moet, is de 8,5 miljard euro coronasteun voor het onderwijs. Dat inderhaast uitgetrokken, eenmalige bedrag heeft niets aan het lerarentekort gedaan.

Natuurlijk kan het economische beeld omslaan. Deskundigen verwachten dat de huidige inflatie tijdelijk is. En mocht de werkloosheid de komende jaren weer oplopen, dan zijn extra overheidsinvesteringen juist bijzonder welkom. De les voor de nieuwe coalitie is duidelijk. Geld voor plannen hebben is één. Maar creatief nadenken over wanneer en hoe die het beste kunnen worden uitgevoerd, gaat onder de huidige omstandigheden minstens zo belangrijk worden.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.