ColumnHarriët Duurvoort

Geef arme gezinnen meer geld. Het zal zoveel kindermishandeling en verwaarlozing voorkomen

null Beeld

Onlangs schreef ik een scherpe column over de Kinderbescherming. Naar aanleiding van de vele schrijnende misstanden die onderzoeksjournalist Helène van Beek in haar boek Kinderen van de Staat aankaartte, stelde ik dat we de manier hoe we kinderen denken te beschermen eens fundamenteel moeten herzien. Provocerend had ik het ‘ontmantelen’ genoemd, wat uiteraard niet hetzelfde is als afschaffen.

Ik kreeg er veel reacties op. Wanhopige, van ouders en begeleiders die mij andermaal verschrikkelijke verhalen vertelden. Een vader die mij uitnodigde de rechtszaak bij te wonen in een poging zijn kind terug te krijgen, als zuigeling uit huis geplaatst. Jeugdrechtadvocaten die klaagden over het volstrekte gebrek aan rechtsbescherming voor gezinnen.

En verontwaardigde en zelfs woedende, van kinderbeschermingsinstellingen en ook van een gezinsvoogd die mij een inkijkje gaf in wat zij op haar werk zoal tegenkomt. Kinderen met geslachtsziekten van hun ouders. Een meisje dat ze juist wel uit huis had moeten plaatsen, omdat het ineens te laat was en het mishandelde kind zichzelf van het leven had beroofd. Misselijkmakende verhalen die mij niet loslieten. En ik dacht wel: ga er maar aan staan. Ik zou het niet kunnen.

Mijn kritiek richtte zich uiteraard niet op dit soort kinderbescherming, zeer noodzakelijk in elke beschaafde samenleving. Dat kinderen soms tegen hun ouders moeten worden beschermd, is een feit. Maar er zijn te veel zaken waarin ‘de sterke arm’ van de jeugdbescherming wordt ingezet in gezinnen waar niet van dit soort ernstige kindermishandeling sprake is. In deze tijd van grote wachtlijsten voor Veilig Thuis gaat dit misschien zelfs ten koste van het ingrijpen in de echte urgente gevallen.

Want bijvoorbeeld ook verschil van inzicht over opvoeding kan dan een rol spelen. Dat speelt vooral rond passend-onderwijsconflicten. Wat ‘pedagogische verwaarlozing’ wordt genoemd, heeft met een ander perspectief in wat het beste is voor het kind te maken. Wat te denken bijvoorbeeld van de casus uit een omstreden podcast van de Nederlandse Vereniging voor Orthopedagogen, waarin een orthopedagoog de deur van een toilet waarin een doodsbang autistisch kind zich had opgesloten losschroefde, om het in pyama naar school te sleuren zodat het kind maar aan zijn leerplicht voldeed?

U en ik denken misschien: dit is kindermishandeling. Maar instanties denken andersom. Want schoolverzuim, dus het niet voldoen aan de leerplicht, wordt regelmatig beschouwd als een vorm van pedagogische verwaarlozing. School doet dan een melding bij Veilig Thuis. In dit soort casussen gaat het niet om kindermishandeling, maar om ouders die hun kind willen beschermen tegen een voor hun psychisch kwetsbare kind traumatiserende schoolgang.

Of denk aan de meer dan 300 casussen van de BVIKZ (Belangenvereniging voor Intensieve Kindzorg) van kinderen met een ernstige ziekte van wie de ouders werden opgejaagd met dwang en drangtrajecten. Onderwijsminister Arie Slob heeft recent toegezegd dat scholen bij thuiszittersproblematiek geen melding meer mogen doen bij Veilig Thuis. Intussen ontvang ik een mail van een moeder die al jaren wordt opgejaagd door een leerplichtambtenaar en de Kinderbescherming, met een crowdfundingsactie om onderwijs te financieren voor haar al drie jaar thuiszittende dochter.

Ook armoede wordt genoemd als oorzaak van kindermishandeling, zelfs door kinderbeschermingsorganisaties. Armoede leidt tot grote spanningen thuis maar maakt je nog geen kindermishandelaar. Maar de stress die je overmant als je de incassobrieven niet meer durft te openen – oh ironie, dit overkomt ook duizenden toeslagslachtoffers – kan wel leiden tot pedagogische verwaarlozing, je kinderen niet genoeg te eten kunnen geven en een pak slaag dat harder is dan je had bedoeld.

Ik pleit voor een eerste simpele oplossing voor dit soort gezinnen: geef hen meer geld. In plaats van tonnen uit te geven aan hulpverleners die de stress verhogen door te monitoren of er wel eten in de koelkast is. Zorg dat ze gewoon boodschappen kunnen doen om hun kinderen gezond te eten te geven en monitor dat. Laat het wijkteam desnoods zelf een volle boodschappentas meenemen. Geef ouders een apart soort schuldhulpverlening waarbij ze verplicht een hoger basisinkomen overhouden. Omdat kinderen belangrijker zijn dan schuldeisers en deurwaarders. Het zal zoveel kindermishandeling en pedagogische verwaarlozing voorkomen.

Correctie: In een eerdere versie van dit stuk werd Helène van Beek per abuis Helène de Haart genoemd.

Harriët Duurvoort is publicist

Meer over