GastcolumnAmara van der Elst

Gastcolumn: ‘Van groeten word je niet zwanger,’ roept een jongen

Amara van der Elst.  Beeld Hollandse Hoogte / Henriette Guest Fotografie
Amara van der Elst.Beeld Hollandse Hoogte / Henriette Guest Fotografie

‘Oma wil je iets geven.’ Mijn pa overhandigde mij een boek van Lavinia Soo-Warr: Zelfverdediging voor vrouwen. Een paar maanden terug schreef ik een spoken word over straatintimidatie. Mijn oma was geschokt door de ervaringen die ik in het stuk deelde, dus de heldin hoopte dat dit boek mij in de toekomst zou helpen. Het zijn nu de eerste dagen van strakke top, korte rok, want anders is het niet uit te houden. Die dagen waarop je jezelf moet voorbereiden om constant door mannen op straat te worden geseksualiseerd. De dagen die we zomer noemen, dus dit boek komt als geroepen.

Ik begon te lezen, helemaal klaar om de nieuwe avatar te worden, maar ik struikelde al snel over iets wat wordt omschreven als ‘ontwijken’. Blijkbaar is het als vrouw je eigen verantwoordelijkheid om er in de eerste plaats alles aan te doen niet in een kwetsbare situatie te verzeild te raken. Hier komen aandachtspunten bij kijken.

Roofdier en prooi

De eerste en voornaamste is zelfvertrouwen. Wanneer je een zelfverzekerde houding aanneemt zal een ‘roofdier’ je minder makkelijk als ‘prooi’ kiezen. Hier is de formulering al problematisch. De man als roofdier en de vrouw als prooi, alsof we twee verschillende diersoorten zijn. Alsof het door de natuur is bepaald dat de vrouw hoe dan ook slachtoffer zal zijn van de man en zij alleen kan proberen de aanval uit te stellen.

Het andere punt is bewustzijn van je omgeving. Je kent het wel. Vermijd gevaarlijke plaatsen en loop ’s avonds niet alleen over straat als het niet nodig is. Mijn favoriete zin uit dit deel van het boek is: ‘Wees ontspannen, maar ook alert.’ Deze regels klinken in theorie nog redelijk. In de praktijk pakt het helaas anders uit.

Vorige week // een warme zomerdag

Dinsdagavond // een zeer gevaarlijk moment voor een jongedame

liep ik / zo bedekt als het weer toestond

met een vriend van me // dus niet alleen, begeleid door een man nog wel

over de Scheveningse boulevard // een veilige plek, publieke ruimte.

Aan het einde van de streep zou ik me in theorie nergens zorgen over hoeven maken. Toch vond een jongen het nodig om me lastig te vallen. Hij zat bij zijn vriend achterop de scooter. Hij riep: ‘É,’ (er volgde een Arabisch woord dat later volgens google translate een synoniem voor hoer bleek te zijn dat ik nog niet kende) ‘JIJ BENT EEN ECHTE TIEN.’ Dat laatste wilde hij gewoon even melden, dat eerste vond hij blijkbaar nodig om mijn aandacht te trekken. Dus nu is mijn vraag aan mevrouw Soo-Warr: hoe had ik dit nou kunnen ‘ontwijken’?

Wat als Soo-Warr in plaats van Zelfverdediging voor vrouwen, Zelfbeheersing voor mannen zou schrijven?

Zachte houding

Hoe benader je een vrouw in de publieke ruimte? Niet. Spreek een onbekende vrouw niet aan als het niet nodig is. Neem een zachte houding aan, dan kom je minder dreigend over. Kijk vriendelijk, maar kijk vooral niet te lang.

Een dergelijk boek zou even goed verwarren, en even weinig verbeteren. Er valt meer af te leren dan aan te leren. Mannen hebben geleerd dat ze moeten imponeren, hun mannelijkheid moeten tonen. Dit slaat door en wordt al snel intimideren, dus vrouwen leren op hun beurt dat ze voorzichtig moeten zijn, hun vrouwelijkheid moeten verbergen, en zo lopen we in angst over straat, of er nou dreiging is of niet.

Een paar dagen na het voorval met de scooterjongen liep ik weer over de Scheveningse boulevard, dit keer met een paar vriendinnen. Verderop bezette een groep jongens een van de banken. Het testosteron spatte er vanaf. We voelden al wat eraan zat te komen, dus we gebruikten de aangeleerde strategie om escalatie te voorkomen: negeren. Ze zeiden iets in de trant van ‘goedenavond dames’ en we keken ze niet eens aan. Eén van de jongens riep ons na: ‘Van groeten word je niet zwanger hoor!’

Kwestie van respect

Dit was voor mij een besefmoment. We kunnen elkaar niet eens meer groeten zonder het als een aanval te ervaren. Het hoeft allemaal niet zo moeilijk, het is een kwestie van respect en dit klinkt vanzelfsprekend, maar er is geen handleiding voor het afleren van een ideologie die al eeuwenlang in alle aspecten van de samenleving zit verweven. Het idee van ‘de ander’ en dat die ander dan meer of minder waard is, vinden we nog lastig los te laten.

Dit is niet met één column, één beleidsplan of één generatie opgelost, maar ik hoop dat ik mijn kleindochter geen Zelfverdediging voor vrouwen hoef te geven. Dus misschien kunnen we deze zomer alvast proberen om niet oververhit te raken en in plaats daarvan de warmte met elkaar te delen.

Amara van der Elst is spoken word-artiest en deed de voordracht bij de Nationale Dodenherdenking op de Dam. Ze is in juni gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over