GastcolumnJona van Loenen

Flitsbezorgers belachelijk en nutteloos? Ooit werd dat ook beweerd over de telefoon en het vliegtuig

Een bezorger van flitsbezorgdienst Gorillas in Berlijn. Beeld AFP
Een bezorger van flitsbezorgdienst Gorillas in Berlijn.Beeld AFP
Jona van Loenen

In de anderhalf jaar dat men binnen zat, stroomden de straten er vol mee. Uber Eats in het felgroen, Deliveroo in het paars en onze nationale trots Thuisbezorgd in het knaloranje. Een kleurrijk straatbeeld dat sinds kort wordt opgefleurd door een nieuwe groep: de flitsbezorgers. Bezorgdiensten als Gorillas die binnen tien minuten een pot pindakaas, pak wc-papier of sixpack bier afleveren. Het klinkt als een broodje aap, maar het is de nieuwste rage onder durfkapitalisten. Sinds het uitbreken van de pandemie zijn er al tientallen miljarden in deze markt van on demand-boodschappenbezorging geïnvesteerd.

Dat is niet onopgemerkt gebleven. Want zo snel als deze coureurs aan je voordeur staan, zo vliegensvlug schrijven journalisten er plotseling artikelen over. De een racet naar de klant. De ander naar de krant. Maar beiden bezorgen een nogal eenzijdige boodschap, die zo snel mogelijk lijkt te moeten worden afgeleverd. Waar flitsbezorgers clusteren in dezelfde steden, doen journalisten het rondom exact dezelfde conclusie: flitsbezorging is een ‘oplossing op zoek naar een probleem’.

Goedkope telefoongesprekken

Allereerst snap ik niet waar deze mensen zich zo druk om maken en zie ik het probleem niet van deze oplossingen die er naar op zoek zijn. In het ergste geval gaan deze flitsbezorgers failliet en berokkenen ze zichzelf, niet ons, schade toe. Dan hebben de investeerders de consument simpelweg gesubsidieerd door hun rijkdom te laten verdwijnen in onze zakken. Precies zoals goedkope telefoongesprekken met de rest van de wereld in het dotcom-tijdperk werden gefinancierd door overinvesteringen. Het is juist deze Don Quichot-achtige overmaat aan zelfvertrouwen van ondernemers en investeerders waar we als maatschappij het meest van profiteren. Het is het pluspunt van de vrije markt waarover het minst gesproken wordt.

Enfin, een veel belangrijker punt is dat deze kortzichtige ‘oplossing op zoek naar een probleem’-conclusie illustratief is voor een veelgemaakte denkfout. Het is iets wat theoretisch top-down geschoolde journalisten maar moeilijk kunnen begrijpen. Dat praktijkmensen – zij die onze vooruitgang stuwen – niet met een planning van bovenaf werken, waar voor vooropgestelde problemen met een vooropgezet programma oplossingen worden gezocht. Vooruitgang is, zoals evolutie, eerder een toevallige bijkomstigheid van een doelloos proces. Het is iets wat theoretici niet snel zullen toegeven, maar de meeste baanbrekende uitvindingen zijn vooral te danken aan het enthousiasme van de technicus. Praktijkmensen maken speeltjes. Sommige speeltjes veranderen de wereld.

Industriële Revolutie

Neem de stoommachine, het vliegtuig, de telefoon en de laser. De stoommachine werd al tweeduizend jaar vóór de Industriële Revolutie door de oude Grieken ontwikkeld. Deze stond alleen eeuwenlang in de berging omdat er geen toepassing voor was. Zowel de gebroeders Wright als Alexander Graham Bell werden als uitvinders van respectievelijk het vliegtuig en de telefoon in de wacht gezet. Beide zouden immers niets meer zijn ‘dan een stuk speelgoed’. En tot slot werd de laser gemaakt zonder echt doel. De uitvinder werd – zoals flitsbezorgers nu – zelfs belachelijk gemaakt vanwege de nutteloosheid van zijn idee. Maar vervolgens vond het toepassingen waarvan niemand ooit had durven dromen.

Toen later aan de uitvinder Charles Townes werd gevraagd of hij al deze toepassingen in gedachten had, zei hij dat hij de laser enkel had ontwikkeld als leuk tijdverdrijf om lichtstralen te splitsen. Stuk voor stuk werden ze op het moment dat ze ‘uitgevonden’ werden als volstrekt nutteloos gezien. Het waren oplossingen op zoek naar een probleem. Het werden alleen wel uitvindingen die de wereld voorgoed zouden veranderen.

Dus als er iets is wat we vandaag nodig hebben, dan is het wel een oplossing op zoek naar een probleem. Zonder dat kan echte vooruitgang namelijk niet bestaan. We weten vandaag immers niet wat we morgen nodig hebben. Laat dat dan de boodschap zijn die ik hier bezorg.

Jona van Loenen is hoofd research bij een fintechonderneming. Hij is in september gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Jona van Loenen. Beeld
Jona van Loenen.
Meer over