Opinie

Felicitaties, of vechten tegen trash-fascisme

Liberalen moeten terugvechten tegen oprukkend rechts, meent Die Zeit (Duitsland). Die Presse (Oostenrijk) pleit er juist voor de hysterische toon uit het debat te halen.

Rainer Nowak en Bernd Ulrich
Alexander van der Bellen. Beeld epa
Alexander van der Bellen.Beeld epa

Die Presse.com

Een tip voor de collega's van de internationale media die Oostenrijk zo graag als bastion van rechtsextremisten betitelen: Oostenrijk heeft als eerste land ter wereld een groene president. En nog wel direct verkozen. Een land waarin nog geen asielzoekerscentrum is afgebrand, waar Pegida jammerlijk is afgegaan en waar vorig jaar 90 duizend mensen en dit jaar meer dan 19 duizend mensen asiel hebben gevraagd. Zullen nu het verhaal en de naam van Van der Bellen net zo rondgalmen in de media als daarvoor Norbert Hofer - of is alleen een rechtse Oostenrijker een echte Oostenrijker?

Niettemin betekent de tweede plaats een enorm succes voor Norbert Hofer en de FPÖ. Terwijl Van der Bellen werd ondersteund door een coalitie van prominente Oostenrijkers en door vertegenwoordigers van verschillende partijen, staat achter Hofer alleen de FPÖ. Nog nooit heeft een kandidaat van een oppositiepartij zoveel stemmen achter zich kunnen verenigen. Vanaf nu is Hofer een alternatief voor Heinz-Christian Strache als kandidaat-kanselier. Wie al eens op Hofer heeft gestemd, kan dat makkelijk bij nationale verkiezingen nog eens doen.

Van der Bellen moet er alles aan doen om de hysterische toon uit de polariserende debatten te halen. Hij en zijn aanhangers moeten de uitslag dus niet als stemming voor een groen sociaal-economisch beleid interpreteren. Of over een open vluchtelingenbeleid. Anders zou hij de meerderheid niet achter zich vinden. Het valt niet binnen de competenties van de bondspresident, maar een paar indringende gesprekken met de vakministers zouden belangrijker zijn dan het vooraf aangekondigde toejuichen van het nationaal elftal vanuit de vip-tribune bij het EK Voetbal deze zomer.

De belangrijkste werkopdracht kennen we uit de verkiezingsstrijd. Er moet snel een debat komen over de hervorming van de competenties van de bondspresident, dat idealiter uitmondt in een stemming of volksraadpleging. Het zou mooi zijn als we voor de volgende verkiezingen de echte spelregels kennen voor de president en als de macht van de president niet de keus van de toekomstige kandidaten en hun beleid bepaalt.

Oh ja. Felicitaties, Herr Bundespräsident!

Door: Rainer Nowak

Die Zeit

Het heeft er alle schijn van dat we een nieuw tijdperk betreden. Na veertig jaar Koude Oorlog en drie decennia neoliberale Amerikaanse dominantie tekent zich een nieuw conflict af: niet tussen het Westen en de islam, maar tussen liberale democratie en een nieuwe autoritaire internationale.

Voor de liberale krachten komt het gevaar van buiten én van binnen.

Het autoritaire alternatief is nu al groter dan het communisme ooit was. Het nieuwe autoritarisme ziet in alle autoritaire regimes een partner, ook in Rusland.

We moeten ermee ophouden fenomenen als in Oostenrijk of de VS los van elkaar te zien. De oorzaken zijn niet sociologisch, maar politiek. Nu is er sprake van iets wat er lang niet was: een autoritaire internationale die rechts van allerlei gezindten sterk maakt door elkaar als voorbeeld te nemen. Vandaar het voortdurende flirten overde grenzen heen: van Trump met Poetin, Le Pen met Gauland, Johnson met Trump en omgekeerd.

Die nieuwe internationaliteit is de eerste bron van kracht, de andere is de bevrijding die ze aanbiedt: van vluchtelingen, feministes, homo's en van al die duizenden draden van beschaving die ons binden en laten leven, maar ook iets van ons eisen. Nu is er iets nieuws ontstaan: een soort trash-fascisme.

Je hebt het gevoel dat dit internationale politieke concept van autoritarisme dit jaar pas echt is ontstaan. Nu is er grotendeels een gemeenschappelijk programma dat bijna overal even goed functioneert: sociaal nationalisme, autoritarisme via volksstemming, anti-moslimracisme en verachting van democratisch handelen.

De duidelijkste reden voor de opmars van rechts is dat ze vechten. En de liberale democraten nog niet. Dat nationalisten vaak internationaler handelen dan internationalisten. Dat rechts zich focust en de liberalen zijn afgeleid. Dat ze bluffen en de anderen verbluft zijn. Zij vallen de fundamenten aan, terwijl de zich progressief wanenden zich haast overwerken met verdere verfijning. De laatsten discussiëren over transgender wc's in het Huis van de Democratie (die moeten er komen) de anderen komen met graafmachines om te slopen. Het is een asymmetrisch conflict.

Als de liberalen beginnen met vechten, dan winnen ze. Geschiedenis maken is zwaar, die terug te draaien is zwaarder. Maar wanneer worden ze helemaal wakker? Wanneer zien ze in wat hen en ons pijn zal doen: dat de autoritairen die mensen voor zich weten te winnen voor wie in onze mooie, geglobaliseerde, liberale wereld feitelijk weinig plaats was. Het gaat er niet om de welkomstcultuur af te bouwen, zich voor zijn liberalisme te schamen of dat in te perken. Maar laten we de sociale afstand verkleinen. De meerderheid moet zich weer meerderheid weten.

Door: Bernd Ulrich

Meer over