columnkoen haegens

Facebook, YouTube, TikTok: de nieuwe tijddieven wrijven in hun handen

‘Een deel van de tijd wordt ons afgenomen, een deel wordt ontvreemd en een deel stroomt weg’, schreef Seneca. Het meest betreurenswaardig vond de Romeinse wijsgeer de ‘verspilling die haar oorzaak vindt in slordigheid. Als je er eens op gaat letten, zul je zien dat een groot stuk van het leven ons ontglipt terwijl wij het verkeerde doen, het grootste terwijl wij niets doen en het hele leven terwijl wij dingen doen die ons vreemd zijn.’

Het zijn mooie gedachten om op na te kauwen aan het strand, op de camping, of gewoon, in de luie stoel op het balkon. In welke dagelijkse situaties ontglipt de tijd ons? Wordt zij gestolen? Welke dingen doe ik die me vreemd zijn? En valt dit wel te vermijden?

Wat dat laatste betreft: moeilijk. Niet alleen omdat het de menselijke conditie is – niemand kan elke dag leven alsof het zijn of haar laatste is. We zijn ook omringd door dwingelanden die op onze tijd azen. De overheid wenst dat Nederlanders meer voor elkaar zorgen om de begroting sluitend te houden. De commercie verleidt ons eindeloos te consumeren. Werkgevers willen dat hun werknemers meer werken. Want tijd is geld. Of zoals een 19de-eeuwse fabrikant het ooit samenvatte: ‘momenten zijn de atomen van de winst’.

Inmiddels klinken er meer zorgen over een nieuwe generatie tijddieven. Facebook, YouTube, TikTok, maar ook populaire games en pornosites. Het is al vaker gezegd: hun verdienmodel bestaat eruit mensen zo lang mogelijk aan hun scherm vast te kluisteren. Zo komen ze alles over de gebruiker te weten en verdienen ze maximaal aan advertenties.

Niet baanbrekende inzichten of ervaringen, maar subtiele psychologische trucjes moeten ervoor zorgen dat we telkens terugkeren. Of het nou in de vrije tijd is of tijdens het werk – al zal niemand dat graag toegeven. En het werkt. In 2016 meldde Facebook dat mensen gemiddeld 50 minuten per dag doorbrengen op zijn platformen. Sindsdien is het aantal maandelijks actieve gebruikers verder gegroeid naar 2,6 miljard. Denk aan een machine die kolossale hoeveelheden mensenjaren opslurpt. Elke dag weer.

Ook hier is tijd geld – tot zover niks nieuws. Maar je kunt je afvragen of deze ‘handelaren in aandacht’, zoals de titel van een boek het enkele jaren geleden noemde, behalve onze vrije tijd niet ook de arbeidsproductiviteit beginnen uit te hollen. En daarmee de kracht van de economie als geheel aantasten. In dat geval zal de nieuwe generatie tijdrovers vroeg of laat gaan parasiteren op de oude. Fijn voor Facebook. Zorgelijk voor alle andere werkgevers.

En het individu? Ongetwijfeld worden er ook deze zomer weer goede voornemens gemaakt. Om te stoppen met die tijdverspilling. Om af te kicken van de digitale drugs. Om baas over eigen tijd te worden. Ik vrees dat dat dit jaar nog ondoenlijker blijkt dan anders. Door corona werken mensen ook na de vakantie veel meer vanuit huis. De tijddieven wrijven in hun handen.

Meer over