commentaar

Europa zal een prijs betalen voor het echec in Afghanistan

In Kabul stappen mensen in in een Hercules-vrachtvliegtuig van het Amerikaanse leger. Beeld Reuters
In Kabul stappen mensen in in een Hercules-vrachtvliegtuig van het Amerikaanse leger.Beeld Reuters

De val van Kabul is niet alleen een drama voor alle Afghanen die naar een vrij leven verlangen, maar ook een symbolische gebeurtenis die een ontwikkeling op lange termijn samenvat. De Amerikanen trekken zich terug uit delen van de wereld die voor Europa van belang zijn. De Europeanen worden in toenemende mate op zichzelf teruggeworpen.

Het vertrek van de Verenigde Staten uit Afghanistan was onvermijdelijk, maar werd op rampzalige wijze uitgevoerd. Terecht werd president Trump vier jaar lang bekritiseerd vanwege zijn America First-mentaliteit. Joe Biden werd als een verademing gezien, mede vanwege zijn verzoenende opstelling tegenover zijn Europese bondgenoten.

Maar het haastige vertrek uit Afghanistan was een vorm van trumpiaans beleid. Ook hier gold America First: Biden oordeelde dat de aanwezigheid van Amerikaanse troepen niet langer het nationale belang diende. Daarom moesten ze zo snel mogelijk naar huis, ongeacht de gevolgen voor de Afghaanse bevolking en de Europese bondgenoten. Spijt lijkt hij niet te hebben. Chaos is nu eenmaal onvermijdelijk bij zo’n operatie, zei hij voor de Amerikaanse televisie. Waar Trump zich vaak bediende van vulgaire taal, zijn Bidens bewoordingen pijnlijk nonchalant, zeker voor de doodsbange Afghanen die een plekje in een vliegtuig naar het Westen proberen te bemachtigen.

Europa zal een prijs betalen voor het echec in Afghanistan. De dreiging van terrorisme neem weer toe. Sommige analisten merken geruststellend op dat de Taliban niet de fout van 2001 zullen herhalen, toen hun verbond met Osama bin Laden leidde tot de Amerikaanse invasie.

Maar de terugtocht van de Amerikanen werd door jihadisten over de hele wereld als een overwinning gevierd. Rationeel kunnen de Taliban zich beter gedeisd houden, maar het jihadisme heeft een dynamiek die zich niet eenvoudig laat beteugelen. En als Afghanistan weer een broeinest van terrorisme wordt, ligt Europa een stuk dichterbij dan de Verenigde Staten.

Europa vreest ook dat de val van Kabul zal leiden tot grootscheepse migratie, zoals de Syrische burgeroorlog in 2015 een massale exodus naar Europa veroorzaakte. Zo wordt Europa geconfronteerd met zijn kwetsbaarheid als welvarend continent in de nabijheid van de brandhaarden van de wereld.

Op papier beseft Europa dat het niet meer vanzelfsprekend op de steun van de Verenigde Staten kan rekenen. Al jaren klinkt de roep ‘strategische autonomie’, zo vaak zelfs dat hij een bezweringsformule is geworden. In de praktijk gebeurt te weinig. De Europese leiders beschouwen een nieuwe migratiecrisis als een existentiële bedreiging van de EU, maar in de zes jaar na 2015 is van een gemeenschappelijk migratiebeleid weinig terechtgekomen. Ook de samenwerking op het gebied van defensie is zeer bescheiden, terwijl de meeste EU-landen veel minder dan de afgesproken 2 procent van het bruto binnenlands product aan defensie uitgeven.

De Europese Unie is niet gebouwd om machtspolitiek te bedrijven, maar juist om machtspolitiek te verhinderen. Na twee wereldoorlogen moesten de land van Europa met elkaar verzoend worden door handel en welvaart. Maar de wereld is veranderd: de machtspolitiek kan niet meer aan de Amerikanen worden uitbesteed. Hopelijk leren de Europeanen onder druk van de omstandigheden op eigen benen te staan. In een allengs rauwer wordende wereld moet de Europese manier van leven worden verdedigd.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over