Opinie

Europa moet over het nationaliseren van banken gaan, niet de minister

Het is geen goed idee als de minister van Financiën op eigen houtje banken kan nationaliseren. Hij moet deze bevoegdheid, zoals afgesproken, afstaan aan Europa.

Danny Buschhoogleraar Financieel Recht aan het Instituut voor Financieel recht (IFR) en Radboud Universiteit Nijmegen
Jeroen Dijsselbloem. Beeld anp
Jeroen Dijsselbloem.Beeld anp

De gebeurtenis ligt nog vers in het geheugen. Op 1 februari 2013 nationaliseerde onze minister van Financiën bank-verzekeraar SNS REAAL. Ook nu is de minister nog bevoegd tot nationalisatie van onder meer systeemrelevante banken. Maar zal dat in de toekomst ook zo blijven?

Per 1 januari 2016 wordt de verantwoordelijkheid voor de ordentelijke afwikkeling van de grootste en meest internationale banken binnen de eurozone in handen gelegd van een nieuw Europees orgaan, de Single Resolution Board (de Board) in Brussel. Het raamwerk Single Resolution Mechanism (SRM) vormt een belangrijke pijler van de Europese bankenunie.

Tijdens de financiële crisis werden de gebreken van nationaal toezicht en nationale afwikkeling van internationale banken op pijnlijke wijze blootgelegd. Bij de redding van Fortis waren de Nederlanders en de Belgen toch vooral bezig met hun eigen belangen. Met chaotische en inefficiënte besluitvorming tot gevolg, en nationale antwoorden op Europese problemen.

Eén autoriteit

Binnen de Eurozone is daarom besloten de afwikkeling van dit soort banken naar het Europese plan te tillen en in handen te leggen van één Europees orgaan - de Board. De Board kan een resolutieplan vaststellen en als onderdeel daarvan diverse afwikkelingsmaatregelen inzetten, zoals afschrijving of conversie van schuldeisers (bail-in) en overdracht van aandelen of activa en/of passiva aan een overbruggingsinstelling die (geheel of ten dele) in staatshanden is (bridge institution tool).

De Board is per 1 januari 2016 dus de autoriteit die via de inzet van de bridge institution tool beslist of een systeembank wordt genationaliseerd. Zo hoopt men het afwikkelingsproces efficiënter en neutraler te laten verlopen. De afwikkeling van de kleinere banken blijft als uitgangspunt overigens in handen van de nationale afwikkelingsautoriteiten, in Nederland is dat DNB.

null Beeld anp
Beeld anp

Kortom, het SRM voorziet erin dat de grootste en meest internationale banken straks worden afgewikkeld door de Board, dat wil zeggen op Europees niveau. Met dit uitgangspunt strookt niet dat een nationale autoriteit - de minister van Financiën - over kan gaan tot nationalisatie en daarmee het primaat van de Board feitelijk kan doorkruisen. Een situatie waarin de Board veel tijd en moeite steekt in een resolutieplan ten aanzien van bijvoorbeeld ING en onze minister van Financiën op het laatste moment toch een eigen plan trekt en op eigen houtje over gaat tot nationalisatie, lijkt mij in elk geval niet wenselijk en in strijd met de geest van het SRM.

Wat is het standpunt van het ministerie van Financiën in dezen? Op vrijdag 21 november jl. publiceerde het ministerie een concept wetsvoorstel voor de implementatie van onder meer het SRM. De vraag of de nationalisatiebevoegdheid van de minister gelet op het SRM onverkort gehandhaafd kan blijven, wordt in de concept toelichting opvallend genoeg niet opgeworpen. De vraag wordt door het concept wetsvoorstel wel beantwoord. Het concept voorziet niet in een aanpassing van deel 6 van de Wft, waar de nationalisatiebevoegdheid van de minister nu is geregeld. Kortom, Financiën is van mening dat de nationalisatiebevoegdheid van de minister kan blijven bestaan, ook als het gaat om de grootste en meest internationale banken in Nederland, die per 1 januari 2016 onder verantwoordelijkheid van de SRB vallen.

Het feit dat de toelichting op dit punt zwijgt, geeft wel aan dat de kwestie politiek gevoelig ligt. De minister voelt er weinig voor om de nationalisatiebevoegdheid van systeembanken af te staan aan Europa, terwijl dat op grond van het SRM wel de bedoeling is.

Hoewel politiek begrijpelijk, is het geen goed idee als de minister de nationalisatiebevoegdheid van systeembanken behoudt. Er zijn dan twee kapiteins op een schip: de minister en de Board. Dat kan alleen maar tot ongelukken leiden.

Meer over