OpinieVerder kijken

Europa mag wat meer medeleven met migranten en vluchtelingen tonen

Ieder land heeft een eigen tactiek om vluchtelingen te weren, maar uit steeds meer kelen klinkt een luide roep om empathie.

Medewerkers van een Duitse ngo hebben kinderen van een overvol bootje met vluchtelingen gehaald voor de kust van Libië. Beeld AFP
Medewerkers van een Duitse ngo hebben kinderen van een overvol bootje met vluchtelingen gehaald voor de kust van Libië.Beeld AFP

Staat Europa aan de vooravond van een nieuwe vluchtelingencrisis die zelfs die van 2015 zal overschaduwen? Het is een angstbeeld dat bewindslieden al weken lijkt bezig te houden. ‘Blijf daar, kom niet naar Europa!’, riepen diverse Europese ministers eind augustus vertwijfeld. Tevergeefs, zo lijkt het. Polen heeft inmiddels aangekondigd een grensmuur met bewakingscamera’s te bouwen om het aantal migranten terug te dringen dat via Belarus binnenkomt. Frankrijk, Griekenland, Italië en Spanje worstelen met de aanhoudende stroom migranten die vanuit Libië en Afrika bezuiden de Sahara naar het noorden reist. Bij de grens tussen Iran en Turkije komen volgens de Internationale Organisatie voor Migratie wekelijks tot 30.000 nieuwe Afghaanse vluchtelingen aan op weg naar Europa.

‘Te midden van de toenemende menselijke ellende bij de grenzen van Europa valt het gebrek aan samenwerking op tussen landen die worstelen om een ​​gedeeld probleem op te lossen’, schreef de Britse krant The Observer onlangs in een kritisch commentaar. ‘De EU heeft het geprobeerd en is er niet in geslaagd een gemeenschappelijke aanpak te ontwikkelen. Het moet dit dringend opnieuw proberen (...) en een beetje meer medeleven zou ook goed zijn.’

Het is deze roep om empathie die ook klinkt in Mediterraneo: The Law of the Sea, dit weekeinde bekroond met de publieksprijs op het Filmfestival van Rome. De Spaanse regisseur Marcel Barrena reconstrueert hierin het waargebeurde verhaal van Òscar Camps, een strandwacht uit de Catalaanse stad Badalona, die met twee collega’s en een rubberbootje in 2015 naar het Griekse eiland Lesbos reisde om Syrische vluchtelingen te redden. Zijn inspanningen leidden tot de oprichting van de ngo Open Arms, dat inmiddels meer dan 62.000 migranten en vluchtelingen uit de Middellandse Zee heeft gered.

In de film zien we hoe Camps wordt geraakt door de beroemde foto van Alan Kurdi, het Syrische jongetje dat dood werd gevonden op een strand nabij de Turkse badplaats Bodrum. Hoe Camps terechtkomt in een wereld die krantenlezers en tv-kijkers de afgelopen jaren al te goed hebben leren kennen: die van schrijnende vluchtelingenellende, nietsontziende mensensmokkelaars, vaak te trage kustwachten en het veelvuldig door mensenrechtenorganisaties bekritiseerde Europees grensagentschap Frontex.

Het zijn zaken waar Camps, die van regisseur Barrena een haast overdreven heldenrol krijgt toegemeten, met ongekende passie en goede bedoelingen tegen strijdt. Maar zoals zo vaak blijkt de werkelijkheid weerbarstig. Neem het criminaliseren van reddingswerkers, illegale ‘pushbacks’ van vluchtelingenbootjes en een Middellandse Zee als tragisch kerkhof van levens en dromen .

‘We zullen er niet in slagen publieke verontwaardiging te wekken als we niet laten zien wat er aan de hand is’, zei Camps onlangs bij de filmpremière. De vraag is echter of diens ‘heldendaden’ in Mediterraneo genoeg zullen zijn om tegenwicht te bieden aan de giftige anti-immigratieretoriek door populistische politici.

Hier lijkt de Britse commentator Giles Merritt zich van bewust in zijn nieuwe boek People Power – Why We Need More Migrants. Merritt, voormalig bureauchef bij de Financial Times en oprichter van denktank Friends of Europe, neemt in zijn boek dan ook ruim de tijd om veelgehoorde ‘mythen’ te ontkrachten, zoals de bewering dat migranten en vluchtelingen ‘banen overnemen’ van Europeanen of met hun komst het risico op jihadistische terreur vergroten.

Daarnaast heeft Merrit een duidelijke boodschap aan Europese beleidsmakers: ‘Europa moet ophouden te doen alsof immigratie een vluchtig fenomeen is. Het is niet tijdelijk en moet op de lange termijn worden erkend als een game changer.’ Dus zet niet in op angstbeelden en versterkte grensbewaking, maar vergemakkelijk juist de komst van meer migranten. Merrit: ‘We moeten ons gedeelde publieke bewustzijn aanpassen aan de onvermijdelijkheid van een meer multicultureel en multi-etnisch Europa.’

Maar als het aan Camps ligt, begint alles bij die ene belangrijke zeewet waar de Catalaanse strandwacht in Mediterraneo op hamert: geen enkel mens mag aan zijn lot worden overgelaten.

Meer over