CommentaarArnout Brouwers

Europa laat zich keer op keer intimideren door autocratische buren

De Oekraïense president Zelenski bezoekt troepen in Donbas. 


visits positions of armed forces near the frontline with Russian-backed separatists during his working trip in Donbass region, Ukraine April 8, 2021. Ukrainian Presidential Press Service/Handout via REUTERS ATTENTION EDITORS - THIS IMAGE WAS PROVIDED BY A THIRD PARTY./File Photo Beeld Reuters
De Oekraïense president Zelenski bezoekt troepen in Donbas. visits positions of armed forces near the frontline with Russian-backed separatists during his working trip in Donbass region, Ukraine April 8, 2021. Ukrainian Presidential Press Service/Handout via REUTERS ATTENTION EDITORS - THIS IMAGE WAS PROVIDED BY A THIRD PARTY./File PhotoBeeld Reuters

Poetins spierballenvertoon aan de grens met Oekraïne en op de Krim is ook een signaal aan Europa.

Met de grote Russische troepenopbouw dichtbij de Oekraïense grens en op de in 2014 geannexeerde Krim, de escalatie van gevechten in Oost-Oekraïne en een oplopend aantal Oekraïense slachtoffers, laat Vladimir Poetin zijn spierballen zien. Het mogelijke doel: intimidatie en verzwakking van de Oekraïense president Zelenski, in eigen land tonen dat hij niet de seniele ‘opa in de bunker’ is waar Navalny hem voor uitmaakt – en westerse landen nog eens inwrijven hoe machteloos ze zijn tegenover zijn machtsvertoon.

Volgens sommigen speelt Bidens nieuwe aanpak van Rusland (hij beaamde onlangs dat Poetin een moordenaar is) een rol. Anderen wijzen naar Oekraïne, waar Zelenski optrad tegen de oligarch en Poetinvriend Medvedtsjoek en tegen Russische tv-zenders. Ook kan het dat Poetin de aandacht wil afleiden van een kwakkelende economie en stijgende ontevredenheid in een verkiezingsjaar.

Zeker is alleen dat het opkloppen van spanningen met het Westen en grote druk op Oekraïne geen nieuwe instrumenten zijn. De oorlog in Oekraïne is sinds 2014 nooit opgehouden, hoogstens op een laag pitje gezet. Dit kan ‘het begin van het eind zijn’ voor Oekraïne, suggereerde een Russische topfunctionaris. Poetins gezant vergelijkt de situatie met Srebrenica, op grond van de krankzinnige claim dat er een genocide dreigt van de bewoners van de Donbas.

Zo dient zich opnieuw een test aan voor de landen van de Europese Unie. Het eerste dat opvalt: de regering-Biden reageerde éérder en resoluter. Door politieke steun aan Oekraïne uit te spreken, door directe contacten met beide partijen, en het publiekelijk uiten van bezorgdheid. De VS sturen ook twee oorlogsschepen naar de regio – een heldere manier om te tonen dat je wakker bent.

Inmiddels heeft ook EU buitenlandchef Borrell zijn zorg ­uitgesproken, en de kwestie op de agenda gezet van EU-ministers van Buitenlandse Zaken. Altijd schrikken voor het Kremlin, zo’n vergadering. Duitsland en Frankrijk bewaken met Rusland en Oekraïne al jaren formeel het ‘vredesproces’ in Oost-Oekraïne. Na een weifelend begin waarin ze, tot woede van Kyiv, ‘beide zijden’ opriepen tot ‘deëscalatie’, zijn ze nu meer bij de les. Merkel belde met Poetin om te vragen of het wat minder kon, Zelenski reist deze week naar Parijs, en de Duitse minister Maas sprak van een ‘unilaterale Russische provocatie’.

Op de achtergrond speelt een structureel probleem. Kort na Borrells vernederende bezoek aan Moskou en de nieuwe vernedering van Von der Leyen in Istanbul, zoekt de EU opnieuw naar een helder antwoord op instabiliteit aan haar grens. Terwijl hardop gedroomd wordt van een ‘geopolitieke EU’ is de realiteit die van een vaak verdeelde Unie die zichzelf laat intimideren door autoritaire buren.

De EU reageerde krachteloos op de vergiftiging en ­opsluiting van Navalny, Duitsland houdt vast aan zijn ­directe gaslijn met Rusland (Nordstream 2), en Duitsers en Fransen volgen andere lidstaten in hun bilaterale jacht op het Spoetnik-vaccin.

Zelenski wil toenadering tot de Navo, iets wat voor Berlijn en Parijs nog even onaanvaardbaar zal zijn als eerder. Maar andere instrumenten waarover de EU-landen ­beschikken (Nordstream, het aanpakken van het corrupte Russische geld in EU-landen) blijven óók op de plank ­liggen. Zolang deze verdeeldheid en zwakte overheersen, zal Poetin sneller in de verleiding komen onrust te stoken – of erger.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over