CommentaarLeenstelsel

Er zijn goede argumenten om een studie vanuit de collectieve middelen te financieren

Eerstejaars studenten komen samen om een mensamaaltijd te eten bij studentenvereniging SSR-Wageningen (SSR-W).  Beeld ANP
Eerstejaars studenten komen samen om een mensamaaltijd te eten bij studentenvereniging SSR-Wageningen (SSR-W).Beeld ANP

Het belangrijkste argument tegen het leenstelsel is dat een generatie die het door het coronavirus en de crisis op de woningmarkt toch al zwaar heeft, ook nog eens met een schuld wordt opgezadeld.

Het sociale leenstelsel verliest nu ook zijn oudste bondgenoot. De PvdA, die het stelsel ooit bedacht, trekt zijn handen ervan af. In het nieuwe verkiezingsprogramma wordt de studiebeurs in ere hersteld. Dat wordt gefinancierd door hogere inkomens zwaarder te belasten.

Een op het eerste gezicht onverwachte tournure want het leenstelsel werkt precies zoals de partij het ooit heeft bedacht. De PvdA vond het niet eerlijk dat de loodgieter voor de studie van de advocaat moest betalen. Het zou veel eerlijker zijn als de advocaat door middel van een lening zijn eigen studie zou financieren.

Aanvankelijk was de angst dat potentiële studenten zich door het leenstelsel zouden laten ontmoedigen. Vooral jongeren van bescheiden komaf zouden mogelijk van een studie afzien omdat ze geen schulden durfden maken. Die angst is ongegrond gebleken. Sinds begin jaren tachtig is de studiebeurs vaker versoberd, maar elke keer namen de studentenaantallen alleen maar toe.

Wel is het mogelijk dat het stelsel ongemerkt tot een cultuurverandering heeft geleid. Als studenten geld moeten lenen, om te studeren gaan ze hun studie automatisch als een economische investering zien. Niet de zelfverheffing of zelfontplooiing staat centraal, maar het rendement dat de studie op termijn oplevert.

Je kunt ook fundamenteel anders naar een studiebeurs kijken. Niet als een investering, maar als toegangskaartje tot zelfverheffing, een mogelijkheid om zich te ontwikkelen tot een betere burger. Een investering in een betere maatschappij, kortom, in plaats van een investering in een individu. Zo beschouwd is het wel logisch dat dit uit de collectieve middelen wordt betaald. Vervolgens moet een progressief belastingstelsel ervoor zorgen dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen.

Het belangrijkste argument tegen het leenstelsel is dat een generatie die het door het coronavirus en de crisis op de woningmarkt toch al zwaar heeft, ook nog eens met een schuld wordt opgezadeld. Het is goed te verdedigen dat de overheid de jongeren wat meer lucht geeft.

Meer over