Er is nog beter plan om uitstoot van Tata Steel te beperken: sluit een deel van de fabriek

Het sluiten van Hoogoven 6 is een eenvoudige en relatief goedkope manier om de veel te hoge CO2-uitstoot van Tata Steel terug te dringen. Dat betogen vier maatschappelijke organisaties.

Fabriek van Tata Steel bij Wijk aan Zee.  Beeld ANP
Fabriek van Tata Steel bij Wijk aan Zee.Beeld ANP

Het stof van de rechtszaak tegen Shell is nog niet gaan liggen, maar Milieudefensie heeft al een volgend bedrijf op de korrel: Tata Steel. Het staalbedrijf is een gigantische uitstoter van CO2. Staal maken met hoogovens is namelijk een energievretend proces waarin koolstof een grote rol speelt. Je kunt CO2-uitstoot daar minderen als je meer schroot als grondstof of schonere energie (aardgas, elektriciteit of waterstof) inzet. Maar beide oplossingen houden in dat je afscheid moet nemen van hoogovens en moet overgaan op een ander procedé.

Er liggen op het moment twee plannen in IJmuiden op tafel om de CO2-uitstoot voor 2030 terug te dringen. Met Economische Zaken maakte Tata Steel afspraken over CO2-opslag in de zeebodem. Dat is plan 1. Tata Steel koopt zich daarmee tijd om daarna over te stappen op waterstof.

We weten allemaal dat opslag van CO2 op zee een tijdelijke oplossing is en zonder omvangrijke subsidies onhaalbaar. De indieners van plan 2 vinden het tijdverlies en geldverspilling. Zij pleiten ervoor om voor 2024 al een van de twee hoogovens in IJmuiden te vervangen door een installatie die op gas werkt. Die kan later omgeschakeld worden naar waterstof. In plan 2 wil men ook eerder dan Tata zelf de staalproductie zo veranderen dat er meer schroot bij kan. Ook plan twee – gesteund door de FNV – gaat uit van staatssteun. Denk aan vele honderden miljoenen euro’s, of nog meer.

Hoogoven 6

Wij willen Milieudefensie (en andere milieugroepen) graag de aanzet voor een derde plan meegeven; eenvoudig, haalbaar, goedkoper, toekomstgerichter en het kan meteen worden uitgevoerd. Vraag Tata om Hoogoven 6, die volgend jaar gerenoveerd moet worden, te sluiten. Zonder vervanging. Dat scheelt per onmiddellijk meer dan 30 procent aan uitstoot van CO2. Er hoeven namelijk ook minder cokes en andere grondstoffen geproduceerd te worden.

Je slaat zo meerdere vliegen in een klap: er is geen kostbare en tijdrovende ommezwaai van het productieproces ­nodig. De kankerverwekkende Kooksgasfabriek 2 kan dicht en de uitstoot van fijnstof, lawaai en stank zal met bijna de helft afnemen. Het is een wijdverbreide misvatting, inclusief bij personeel van Tata zelf, dat minder CO2 automatisch betekent dat de lucht gezonder wordt. Minder CO2 doet weinig tot niets voor onze gezondheid.

Het staalbedrijf heeft net bekend­gemaakt welke milieumaatregelen het de komende vier jaar neemt. Dat is een goede zaak, maar er gaan jaren over heen, de uitkomst is ongewis en juist de gevaarlijkste uitstoot voor onze gezondheid (fijnstof en ultrafijnstof) blijkt het lastigst te dimmen.

Werkgelegenheidsplan

Kost ons plan geld? Ja, ook een sluiting kost geld. Tata Steel spaart renovaties uit maar zal gecompenseerd moeten worden omdat het minder staal kan maken. En er moet een werkgelegenheidsplan komen opdat de mensen die overtallig worden elders aan de slag kunnen. Het gaat om vermoedelijk circa drieduizend mensen. Maar er is grote vraag naar met name de technici die nu bij Tata werken. De verduurzaming in Nederland hapert omdat er tienduizenden vacatures voor technisch geschoolden openstaan.

De twee plannen die er nu liggen zijn gedreven door de wens de werkgelegenheid en de maakindustrie voor Nederland te behouden. Maar Tata is zware basis­industrie die alle grondstoffen en bijna alle technologie in het buitenland koopt. De maakindustrie is klant van Tata, maar zij koopt meer staal in het buitenland dan in IJmuiden. Ook het omgekeerde is waar: Tata verkoopt circa 85 procent van zijn productie in het buitenland.

De werkgelegenheid wordt enorm overdreven. Houd de winst- en verliesrekening van Tata IJmuiden tegen het licht, trek vaste kosten af, en je ziet hoeveel er overblijft om diensten in te kopen. Maximaal 20 duizend mensen zijn voor hun inkomen afhankelijk van Tata IJmuiden.

Structurele overcapaciteit

En wat bij de andere plannen over het hoofd wordt gezien: de staalindustrie in Europa kampt met structurele overcapaciteit (30 procent) en moet inkrimpen. En waterstof klinkt geweldig, maar de energieconsumptie van een staalbedrijf is zo enorm, dat het alleen economisch uit kan als er een waterstofoverschot is en de prijs laag. Daarvan is in Nederland voorlopig geen sprake en vermoedelijk voor 2050 ook niet.

Maar bovenal: de plannen die er liggen negeren de haalbare omvang van het bedrijf. Wij hebben in dit landje met de oppervlakte van een postzegel de grootste productielocatie voor staal in Europa. In de dichtbevolkte Randstad en grenzend aan een uniek Natura 2000-reservaat wordt in twintig enorme fabrieken 7 miljoen ton staal per jaar gemaakt. De meeste staalbedrijven in de EU maken minder dan 1 miljoen ton. De hele grote doen 2- tot 5 miljoen ton. En zelfs Taranto (Italië) – qua capaciteit de allergrootste in de EU – maakt met 4 miljoen ton minder dan Tata in IJmuiden. Reden? Grote gezondheids- en milieuproblemen in de omgeving.

Die hebben wij in de IJmond ook, zoals recente onderzoeken lieten zien. Wie over reductie van CO2-uitstoot bij Tata praat, kan er niet omheen. Een kleiner, specialistischer staalbedrijf is in ons land veel meer op zijn plaats. Milieubeweging, kom op. Als het lukt om gloednieuwe steen­kolencentrales te sluiten, moet het toch ook lukken een paar rammelende installaties in een staalbedrijf dicht te krijgen.

Vera van Waardenburg (voorzitter Dorpsraad Wijk aan Zee), Ellen Windemuth (voorzitter Stichting IJmondig), Dirk Weidema (voorzitter Milieuplatform IJmuiden-Noord), Antoinette Verbrugge (voorzitter Stichting Frisse Wind.nu)