CommentaarRaoul du Pré

En nu formeren

Er worden in Den Haag heel voorzichtig weer toenaderingspogingen gedaan.

Informateur Herman Tjeenk Willink geeft een persconferentie over zijn eindverslag. Beeld ANP
Informateur Herman Tjeenk Willink geeft een persconferentie over zijn eindverslag.Beeld ANP

Voor wie hoopte dat de nasleep van de toeslagenaffaire alles op het Binnenhof in één keer anders gaat maken, bood het debat over de kabinetsnotulen donderdag waarschijnlijk volop teleurstellingen. De oprechte verontwaardiging over de behandeling die kritische Kamerleden ten deel is gevallen, bleef beperkt tot de oppositie. De coalitiepartijen waren al snel weer op zoek naar verklaringen voor hoe het zover heeft kunnen komen. De coalitiediscipline bleek ongebroken, ook in een debat over de kwalijke gevolgen die die discipline soms heeft.

En toch gloorde er tegen middernacht weer wat perspectief, vooral voor iedereen die meent dat er ook na alle terechte verontwaardiging over de gang van zaken ook ooit weer geregeerd zal moeten worden. Na zes weken waarin het Binnenhof rondjes draaide om de eigen as, ligt het speelveld er in elk geval weer wat overzichtelijker bij.

Grofweg kan de Tweede Kamer in drie kampen worden verdeeld. Tussen het geharnaste deel van de oppositie (Denk, SP en PVV voorop) en het kabinet komt het nooit meer goed. En dat geldt bij voorbaat ook voor elk nieuw kabinet waar VVD-leider Rutte een rol in speelt. Dit deel van de Kamer gelooft hem eenvoudigweg niet meer op zijn woord.

Aan de andere kant staat de coalitie die in 2017 het kabinet op de rails zette. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben zo hun onderlinge problemen, maar vormen nog altijd een gesloten bastion tegen de aanvallen op het kabinet. Rutte zal het betreuren dat hij in de verkenning het vertrouwen van CU-leider Gert-Jan ­Segers heeft verspeeld, want op alle andere vlakken toont Segers zich nog altijd een zeer loyale coalitiepartner.

Tussen die twee kampen zitten de partijen waarvan nu veel afhangt in de nabije toekomst: PvdA en GroenLinks, de enige partijen die VVD, D66 en CDA nog aan een Kamermeerderheid kunnen helpen voor een nieuwe regeringscoalitie.

Dat straalden Klaver en Ploumen zelf donderdag ook uit. Net als de rest van de oppositie hadden ze geen goed woord over voor het handelen van het kabinet in de toeslagenaffaire, maar intussen maakten ze duidelijk dat ze zo zoetjes aan ook weer vooruit willen. Hun gezamenlijke motie met een reeks handreikingen om de bestuurscultuur te verbeteren, leest als een gezamenlijke basis waarmee zij de kabinetsformatie in willen.

Het signaal werd gretig opgepikt in de coalitie. Die stemde voor de motie, zelfs de VVD, hoewel er ook nogal wat dingen in stonden waar de liberalen niet per se enthousiast van worden. Het signaal was duidelijk: er worden, heel voorzichtig, weer toenaderingspogingen gedaan. Dat zal ook wel moeten, want als het nu niet snel gebeurt komen nieuwe verkiezingen echt dichterbij.

In zijn eindverslag over deze ronde waagde informateur Tjeenk Willink zich vrijdag niet aan het noemen van namen van partijen, maar alles wijst erop dat er voldoende basis is om nu toch echt snel formatie­gesprekken te beginnen tussen VVD, CDA, D66, PvdA en GroenLinks. En dat hebben die laatste twee partijen beter bekeken dat de concurrenten die liever aan de zijlijn blijven staan. Want als ze het slim spelen en ­elkaar blijven vasthouden, kunnen Klaver en Ploumen nu misschien niet alleen een nieuwe bestuursstijl ­afdwingen maar ook een groot stempel drukken op het beleid voor de komende jaren.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Podcast Koorts

De neiging om kritiek af te dekken zit heel diep in Den Haag, komen we daar ooit vanaf? Luister de politieke podcast Koorts met columnist Sheila Sitalsing, hoofdredacteur Pieter Klok, chef politiek Raoul du Pré en presentator Gijs Groenteman