ColumnEsma Linnemann

Een slimme overheid stelt alles in het werk om mensen naar de tandarts te krijgen

null Beeld Studio V
Beeld Studio V

Kiespijn is de ergste pijn die er bestaat, althans in mijn beleving. Misschien komt het doordat de pijn van een zeurende tandzenuw zich zo dicht bij de hersenpan manifesteert, bedacht ik toen ik in de tandartsstoel lag voor het trekken van een kies. Kiespijn is slopend, en nergens wordt dat beter verbeeld dan in de film Castaway (2000), als Tom Hanks op een onbewoond eiland zo bezeten raakt van de pijn in zijn mond dat hij zijn kies er met een steen uitslaat.

In de beschaafde wereld zijn er de tandarts en de mondhygiënist. Wie elk half jaar neerstrijkt op de tandartsstoel – en ook nog eens devoot poetst met een elektrische tandenborstel – kan zichzelf grotendeels beschermen tegen de ellende van rotte tanden.

Maar aan die bescherming hangt een complex prijskaartje, want tandartskosten zitten niet in het basispakket, en ook aanvullende – dure – verzekeringen dekken lang niet alle stijgende kosten van wortelkanaalbehandelingen, kronen en kiesextracties.

Beleidsmakers van verschillende politieke pluimage hebben al lang geleden besloten dat tandgeneeskunde een categorie apart is binnen de gezondheidszorg, en dat mensen best zelf de kosten van hun wortelkanaalbehandeling kunnen ophoesten. Voor mij ontbreekt de logica. Waarom is tandzorg zo wezenlijk anders dan urologie, dermatologie of fysiotherapie?

Inmiddels mijden zo’n anderhalf miljoen Nederlanders de tandarts, blijkt uit onderzoek van de medische organisatie Dokters van de Wereld. Dat doen zij niet uit angst voor de boor of de curette, maar omdat ze bang zijn voor de roze enveloppen van declaratieportaal Infomedics. De angst voor de rekening is het hardnekkigst bij mensen met een minimuminkomen. Zij gaan soms jaren niet.

Vermijdgedrag is gevaarlijk. Een ongezond gebit vermindert de algehele weerstand. Parodontitis – een vorm van tandvleesontsteking – vergroot de kans op hart- en vaatziekten en op hartinfarcten. Zwangere vrouwen met ernstige gebitsproblemen lopen kans op een vroegtijdige bevalling. En dan worden bepaalde bacteriën in een ontstoken gebit ook nog in verband gebracht met verschillende kankersoorten.

Een rot gebit leidt daarnaast tot sociale uitsluiting. De Rotterdamse tandarts Didi Landman vertelde dit jaar in het Algemeen Dagblad hoe ze elke donderdag mensen helpt die niet kunnen eten van de pijn, maar tandzorg niet kunnen betalen. ‘Door de behandelingen hebben ze weer kans op een normaal leven: ze kunnen gaan solliciteren en een partner vinden.’ Landman behoort tot het smaldeel van de tandartsen dat zich zorgen maakt over de ongelijkheid die ze aantreffen in hun praktijk. Maar veel tandartsen rekenen het hoogste tarief, en worden in dit gedrag niet gecorrigeerd door marktprikkels: de praktijk zit toch wel vol.

Dokters van de Wereld trekt sinds 2019 met een ‘mondzorgkaravaan’ door het land, om ter plekke armlastige patiënten te helpen met hun meest nijpende tandproblemen. Nobel natuurlijk, net als de inspanningen van tandarts Landman. Maar eigenlijk zou niemand voor zijn of haar gezondheid afhankelijk moeten zijn van de goedertierenheid van anderen, dat is een volwassen verzorgingsstaat onwaardig.

Bovendien maakt kabinet na kabinet dezelfde denkfout als de tandartsmijders: door de tandartskosten te weren uit het basispakket, bezuinig je weliswaar op de korte termijn, maar krijg je de maatschappelijke en medische rekening op de lange termijn dubbeldik terug.

Een slimme overheid stelt juist alles in het werk om mensen naar de tandarts te krijgen: regelmatige bezoekjes voorkomen immers veel verdriet en pijn. Een eerste logische stap daartoe is om de voornaamste tandartszorg weer op te nemen in de basisverzekering, waarvoor Dokters van de Wereld, maar ook GroenLinks en de SP pleiten. Wat mij betreft een dwingende opdracht aan de partijen die maandag verder praten over een regeerakkoord.

Meer over