VerslaggeverscolumnToine Heijmans via Zoom

Een saaie column, want deze twee mensen zijn het genuanceerd met elkaar eens

null Beeld

Het algoritme van de Volkskrant koppelde me aan Gerlof Donga voor een zondagmiddag pittig discussiëren: net zoals achtduizend anderen meldden we ons voor Nederland in Gesprek, een poging van de krant beweging te krijgen in het verstarde meningenlandschap, waar mensen hun opinies als aardplaten bewaken.

De computer vroeg ons een paar ja/nee-vragen te beantwoorden over erkende strijdpunten: mondkapjes, Zwarte Piet, koningshuis en, de mooiste: of het leven in Nederland de afgelopen twintig jaar beter is geworden. Daar hadden we allebei een ander antwoord op, vond de computer.

Of niet? Het eerste wat Gerlof zegt als we bellen om een afspraak te maken, is dat we misschien niet zoveel van mening verschillen. ‘Ik twijfel eigenlijk best vaak over dingen’, en inderdaad: ik ook. Misschien twijfelt iedereen wel, al is het niet des tijds daarover te beginnen. Betweters zijn in de mode, twijfelaars uit de gratie. Ook deze column had meer traffic gekregen op de digitale platforms als Gerlof en ik elkaar om de oren sloegen met contraire overtuigingen, gemeend of niet.

Gerlof Donga Beeld Toine Heijmans
Gerlof DongaBeeld Toine Heijmans

Rouwdouwers genoeg, op radio en tv, maar of ze ook werkelijk in groten getale leven in dit land is de vraag. Ik luister graag naar het radioprogramma Dit is de dag, dat niet over de dag gaat maar over het meningengevecht van het moment – altijd mensen die het oneens zijn met elkaar en dat prachtig verwoorden, je hoort de aardplaten kraken. Elkaar proberen te begrijpen: saai.

Gerlof Donga is 62 jaar, informaticadocent, dochter en zoon uitgevlogen, een ‘geboren optimist’ die in zijn vrije tijd houdt van lezen, fietsen en films kijken. ‘Gewoon een doorsnee Nederlander’, concludeert hij zelf, ‘maar ik behoor wel tot de risicogroep want ik heb obesitas.’ Dus spreken we per Zoom. ‘En jij dan’, vraagt hij terecht, want ‘je schiet al meteen in de interviewmodus’. Nou hierbij: 51 jaar, drie pubers thuis, 25 jaar bij de krant en zwevend links van het midden – hé, dat zijn we allebei.

Gerlof kan goed vertellen over zijn vak; hij wilde van jongs af leraar worden. Informatica aan de hogeschool, zegt hij, gaat niet alleen over coderen maar ook over ethiek. Daar wil ik meer van weten, maar we moeten het over De Onderwerpen hebben: mondkapjes, corona, Zwarte Piet.

null Beeld

Helaas: genuanceerd bekeken zijn we het meestal eens. Alleen wat het koningshuis betreft dreigt een schisma, als Gerlof zegt dat de koning bij geboorte ‘gewoon mazzel’ had, dus prima dat hij in die weelde leeft, want er staat een hoop gedoe tegenover. Van mij mag het koningshuis opgedoekt, zeg ik, omdat het een onduidelijke angel is in een volwassen democratie. Ja, die politieke invloed moet weg, zegt Gerlof dan, en die speedboot moet hij zelf betalen, ‘ik denk dat het koningshuis vanzelf verdwijnt’.

Opgelost.

Dit klinkt als een saai gesprek maar dat was het niet, integendeel, al zouden ze ons nooit voor een talkshow vragen. Nuance en twijfel staan de televisie niet – liever nóg maar eens dat titanengevecht tussen mensen die hun gelijk scheppen uit dezelfde diepe put. Het staat de politiek niet, waar vanavond twee lijsttrekkers opnieuw aantreden voor een ‘persconferentie’ met spaarzame vragen en voorgekookte antwoorden – aarzelende, wegende politici doen het slecht in de polls. Het staat de journalistiek niet, die graag handelt in ophef, net als de sociale media.

Gek, want het echte leven is vaak verbijsterend gewoon.

Geeft Gerlof me alweer gelijk. ‘Het nadeel van de polarisatie is dat je het twijfelende midden niet meer hoort. De genuanceerden. Die groep is groot en onzichtbaar. Het lijkt alsof er alleen maar extremen bestaan – die krijgen de aandacht.’

Koningshuis opheffen, of niet? Beeld Toine Heijmans
Koningshuis opheffen, of niet?Beeld Toine Heijmans

Echt zorgen heeft Gerlof, net als ik, over de macht van mediabedrijven als Google en Facebook die plaatjes van Zwarte Piet in de ban doen. Dat gaat hem niet om Zwarte Piet, maar om commerciële organisaties die bepalen wat oorbaar is in het debat. Ethiek, dus. Een buitenlandse collega vertelde Gerlof dat Zoom een digitaal hoorcollege niet toeliet omdat het onderwerp gevoelig lag. En zijn eigen hogeschool kwam in de publiciteit omdat ze een editie van het studentenblad weghaalde vanwege twee blote borsten op de cover. ‘Het is bijna een moderne vorm van geloof, met alle gevolgen van dien.’

Dat is het probleem van meningen die onverzettelijk samenklonteren: het praten verstomt.

Komen we bij de vraag of het leven beter werd in Nederland. Gerlof vindt van wel, ‘dit is een rijker land’, en dat klopt, maar ik vind dat die rijkdom verkeerd is verdeeld.

‘Daarin heb je wel gelijk’, zegt Gerlof, ‘het ligt er toch aan wat je persoonlijk overkomt.’

Precies.

Wat ik van Gerlof leerde: gesprekken kunnen heel goed zonder mening.

Mondkapjes? Zwarte Piet? Onze lezers gingen in gesprek: ‘Scheer niet iedereen over één kam’

Het lijkt alsof we steeds minder luisteren, in deze tijd van polarisatie. De Volkskrant nodigde lezers met tegengestelde meningen uit voor een gesprek met elkaar. Een-op-een. Vele duizenden deden mee. ‘Soms denk je op basis van iemands uiterlijk: dat is er zó een. Daarom is praten belangrijk.’

En, wat vonden de deelnemers van Nederland in gesprek ervan?

Meer dan achtduizend aanmeldingen stroomden binnen, zondag spraken de deelnemers fysiek of virtueel af. In dit blog deden we verslag van hun ervaringen en de leukste reacties.

Meer over