DE WEEK VAN DE HOOFDREDACTEURpieter klok

Een overheid met zelfvertrouwen toont meer openheid

null Beeld

In de zoektocht naar een nieuwe bestuurscultuur moeten media ook naar zichzelf kijken, betoogde topambtenaar Mark Frequin deze week in een gesprek met politiek verslaggever Frank Hendrickx. ‘Journalisten zijn niet op zoek naar hoe een organisatie in elkaar zit. Ze willen weten waar de fout zit, the bug in the system. Dat nodigt niet heel erg uit. Jullie zouden ook eens een stuk moeten schrijven over jullie eigen rol.’

Hij pleit ervoor om vaker de vraag te stellen ‘Wat is hier gebeurd?’ in plaats van ‘Wie heeft hier iets fout gedaan?’: ‘Als de vraag is ‘whodunnit?’ en iedereen is een potentiële verdachte dan is het verklaarbaar dat mensen bij de overheid voorzichtig worden.’

Frequin gooit alle journalisten en media wel heel makkelijk op een hoop, maar in principe heeft hij gelijk. Journalistiek die op zoek is naar één duidelijke dader, doet geen recht aan de werkelijkheid en leidt bovendien tot defensieve reflexen die het nog moeilijker maken de waarheid te achterhalen.

Topambtenaar Mark Frequin pleit  ervoor om vaker de vraag te stellen ‘Wat is hier gebeurd?’ in plaats van ‘Wie heeft hier iets fout gedaan?’ Beeld Jiri Büller
Topambtenaar Mark Frequin pleit ervoor om vaker de vraag te stellen ‘Wat is hier gebeurd?’ in plaats van ‘Wie heeft hier iets fout gedaan?’Beeld Jiri Büller

Maar hij vergeet dat journalisten vaak geen keus hebben: als de overheid zo weinig openheid vertoont, kun je als journalist vaak niet anders dan op zoek gaan naar die ene misstand, die ene dader. De mogelijkheid om een probleem in volle omvang te schetsen wordt niet geboden.

Het gebrek aan openheid is niet van gisteren. Toen ik eind jaren negentig kortstondig als projectleider voor de overheid werkte, werd een kritisch ambtelijk rapport door de top van het ministerie teruggestuurd omdat de conclusies ‘niet politiek’ genoeg waren. Dat betekende zoiets als: ‘De conclusies zijn zo kritisch dat de minister erdoor in een lastig parket zou kunnen komen en moeten dus worden afgezwakt.’

Ook toen al waren ministeries erop uit om de vuile was binnen te houden. Ze leken er in de eerste plaats op uit om de belangen van de minister te beschermen en niet zozeer die van de burger, gerepresenteerd door de Tweede Kamer.

Een overheid met enig zelfvertrouwen, durft het eigen functioneren continu kritisch in alle openheid tegen het licht te houden. Dan wordt het voor ons makkelijker om de werkelijkheid in zijn volle omvang en complexiteit te beschrijven.

Podcast De kamer van Klok


Drie Kamerleden verlieten deze week Forum voor Democratie. Waarom trappen mensen toch steeds in de charme van Baudet? Luister onze nieuwe politieke podcast De kamer van Klok (voorheen Koorts) met columnist Sheila Sitalsing, hoofdredacteur Pieter Klok, presentator Gijs Groenteman en politiek verslaggever Ariejan Korteweg.

Meer over