Column

Een leeg bed in de Jeugdzorg loont niet, en dát systeem moet veranderen

null Beeld
Harriët Duurvoort

Tegen het voornemen op de Jeugdzorg te bezuinigen, loopt men terecht te hoop. Nu er al zo veel problemen zijn in de Jeugdzorg, de eeuwige wachtlijstproblematiek bijvoorbeeld, is dit het laatste wat je de Jeugdzorg aan moet doen.

Toch is het zaak te erkennen dat er ook veel geld niet goed wordt besteed. Als advocaat van de duivel: betekent minder geld voor Jeugdzorg ook minder geld voor uithuisplaatsingen? En minder dure plekken om jongeren op te sluiten in de Jeugdzorgplus? Betekent het dat men eindelijk wordt gedwongen andere keuzen te maken, die mogelijk meer in het belang zijn van het kwetsbare kind dan in de huidige praktijk vol misstanden?

Documentaire Jason

De campagne van Stichting Het Vergeten Kind om een einde te maken aan Jeugdzorgplus, de gesloten Jeugdzorginstellingen, leverde binnen een mum van tijd bijna 60 duizend handtekeningen op. Na de aangrijpende documentaire Jason kan niemand meer zeggen geen weet te hebben van de nauwelijks te bevatten misstanden in de Jeugdzorgplus. We willen in Nederland af van een peperduur ‘hulpverlenend’ stelsel dat kinderen opsluit, in isoleercellen gooit en regelmatig fixeert. Af van een systeem dat de kwetsbaarste, vaak ernstig mishandelde kinderen opnieuw stelselmatig mishandelt, beschadigt en traumatiseert voor het leven. Ontwikkel maar een ander systeem, voor dat niet geringe budget. En geef ex-cliënten van Jeugdzorgplus daarin een rol.

In beginsel wordt een kind uit huis geplaatst bij misbruik of mishandeling en vervolgens ondergebracht in een liefdevol pleeggezin, samen met broers en zusjes. Maar er zijn niet genoeg pleeggezinnen. Te vaak, blijkt, zijn er ook om andere redenen om naar een uithuisplaatsing te grijpen, zoals bij conflicten over ‘passend onderwijs’ of ten gevolge van het toeslagenschandaal. Maar na de ophef over de 1.115 uit huis geplaatste kinderen van toeslagenslachtoffers, blijkt er nog altijd geen zicht op gezinshereniging.

Geen cijfers

Er is geen enkel zicht op ‘thuisplaatsingen’. Een podcast van VPRO’s Argos leert dat geen enkele instelling die gemachtigd is om uithuisplaatsingen te doen, cijfers bijhoudt.

Vanwege de lange wachtlijsten blijft hulp vaak uit, waardoor de wettelijk ‘aanvaardbare termijn’ voor een terugplaatsing bij de eigen ouders verstrijkt – ook als ouders hun leven weer op orde hebben en niets meer te verwijten valt. De achterliggende, niet onomstreden, gedachte is dat men ervan uitgaat dat een kind inmiddels te zeer gehecht is aan het pleeggezin.

Dit alles is extra cynisch, omdat het kennelijk geen punt blijkt te zijn om een kind – al dan niet gehecht aan het pleeggezin – bij problemen in dit gezin, weer door te plaatsen naar een ander pleeggezin of instelling. Want 50 procent van de kinderen in pleeggezinnen zijn dermate getraumatiseerd – ook door de uithuisplaatsing – dat ze niet in hun eerste pleeggezin kunnen blijven. En dan begint het gesleep: naar een ander pleeggezin, of een gezinshuis, en dan weer naar een instelling. Totdat het kind zo kapot is en wordt opgesloten in de Jeugdzorgplus. Elke keer dat het uit een nieuwe omgeving wordt gerukt, is traumatiserend en leidt tot herbeleving.

Perverse prikkel

Achter dit alles speelt een perverse financiële prikkel mee. In de VPRO-documentaire wordt het ruiterlijk toegegeven: als kind en gezin voldoende begeleid zijn voor een hereniging, is dat eigenlijk het mooiste wat er is. Maar niet in het belang van de instelling: een leeg bed wordt niet betaald.

Jeugdzorg zou moeten worden gefinancierd als basisvoorziening. De brandweer betaal je ook niet per brand. Anders is het, mocht er lang geen brand zijn, wel zo aantrekkelijk een brand te stichten. Omdat je anders de brandweerlieden niet aan het werk kunt houden. Maar met uithuisplaatsingen doen we dat wel. Thuisplaatsen is een verliespost op de balans van de instelling.

Jeugdzorg ‘in het belang van het kind’ is in dit soort situaties eerder ‘in het belang van ons krom gefinancierde Jeugdzorgsysteem’. Kinderlevens worden vermalen in de bureaucratische chaos die we hebben gecreëerd. Er is politieke en maatschappelijke moed nodig om de Jeugdzorg structureel te verbeteren en moreel te herijken. Dat zijn we aan kwetsbare kinderen verplicht.

Meer over