Opinie

Een keer iets anders voor bij de vino: vermogensongelijkheid

Het is een van de grootste tekortkomingen van onze sociale structuur: de kloof tussen arm en rijk wordt snel breder. Dat komt door hoe we vermogen belasten. Het is echter geen fijn discussiethema, zeker niet voor jongeren. Dat kan beter, betoogt Monique Wagenaar.

Op de beurs Masters of LXRY in de Rai te Amsterdam laat een man zijn schoenen poetsen (2018).  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Op de beurs Masters of LXRY in de Rai te Amsterdam laat een man zijn schoenen poetsen (2018).Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Onlangs schreef Sander Schimmelpenninck in zijn column over de Super League, als metafoor voor de groeiende vermogensongelijkheid (O&D, 26 april). Ik deel zijn mening, maar merk dat ik moeite heb met mijn eigen rol. Wil ik mij hiervoor hardmaken? Een duidelijke ja. Handel ik hiernaar? Hoe dan? Ben ik insta-influencer, huisjesmelker, columnist of politica? Nee. Dus: dit moest dichter bij huis. Zo begon ik met het onderwerp bespreekbaar te maken onder vrienden.

Laatst zat ik eindelijk weer met vriendinnen om tafel. We vinden ‘goed doen’ voor de wereld belangrijk en het klimaat is hot. Tijdens het eten van onze vegetarische lasagne bespraken we ons plasticgebruik en Seaspiracy. Echter, het was tijd voor de groeiende vermogensongelijkheid, maar wanneer snijd je zoiets dan aan? Het is complex, er zijn geen populaire afko’s voor vermogensbelasting of hypotheekrenteaftrek en het voelt wat ongemakkelijk om de problematiek aan te kaarten in een groep waarvan een deel vooral (onbewust) profiteert van de huidige situatie.

Wel populair bij de wijn: aandelen, de festivalkaartjes van het coronaseizoen en mijn bruggetje.

Dilemma spaargeld

Ik begin mijn betoog met een dilemma: ik ben op zoek naar een manier om mijn spaargeld niet kwijt te raken aan de negatieve rente, maar ik wil ook niet zomaar meedoen aan het geld-maakt-geld-systeem. Ik vind dat de handel in onze primaire levensbehoefte (huizen) verkeerde vormen aanneemt, net als de financiële producten die geen waarde toevoegen aan de maatschappij en de verhouding tussen belasting op arbeid en op vermogenswinst. Het draagt bij aan een toenemende (vermogens)ongelijkheid met alle gevolgen van dien. Tegelijkertijd zie ik mijn spaargeld verdampen, kan ik vooralsnog geen huis kopen en lijk ik dus wel mee te moeten in de rat race van stenen, aandelen of andere financiële producten als investering. Ik rond af met mijn practice what you preach-dilemma.

Voorzichtige eerste reactie: ‘Ik snap wel wat je zegt, maar tegelijkertijd voel ik me dan ook dief van mijn eigen portemonnee omdat iedereen het doet, dus ik doe het ook.’

Zo komen we niet veel verder. De toenemende vermogensongelijkheid boven je eigen macht beschouwen, voelt als zeggen dat minder vlees eten geen effect heeft, maar dan 15 jaar geleden. Gelukkig is dat nu wel anders. Echter, de impact van ons eigen handelen op een verandering in vermogensongelijkheid is moeilijker te vatten. ‘Is dit niet gewoon van alle tijden?’ Globalisering en Europese afhankelijkheid maken het nog eens ingewikkelder.

Schuldensysteem

Medemenselijkheid blijkt het gesprek wél verder te brengen. Zoals over ons schuldensysteem, waarin we mensen zonder vermogen en met schulden behoorlijk dehumaniseren. We zijn een sociaal land, dus het zal wel je eigen schuld zijn. Dat één op de vijf Nederlanders zich in deze situatie bevindt, roept ongeloof, empathie en vooral veel vragen op.

Tegelijkertijd groeien vermogens van sommige medelanders, deels gebaseerd op geluk, volledig onevenredig. Is dit grootheidswaanzin? We gaan deze ontwikkeling steeds minder prima vinden.

Omdat de kroeg op zaterdagavond is ingeruild voor spelletjes, hebben we onze eigen metafoor voor vermogensongelijkheid gemaakt: een potje monopoly – de millennial editie. Met een huisje heb je altijd korting, de prijs voor een straatje neemt elke beurt met 10 procent toe, de huur met 20 procent en als je ‘enkel salaris vangt’ krijg je geen-kanskaartjes. Zo snel spelen we één fles wijn niet eens uit, dus: terug naar start en de regels herzien.

Gelukkig kunnen we die samen bepalen, iemand nog een leuke afkorting voor geenhuismeerbeschikbaarsubsidieaftrek?

Kortom: maatregelen om onze vooruitgang beter te kunnen verdelen zijn snel en hard nodig, maar ook moet onze gehele generatie zich bewuster wordt van de noodzaak. Met wie ga jij het gesprek aan?

Monique Wagenaar is organisatieadviseur/veranderkundige, dansdocente en huurder.

Meer over