ColumnHerien Wensink

Een cliniclown is goed voor de gezondheid

null Beeld

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Merlijn Kerkhof, Anna van Leeuwen of Herien Wensink stelling in de wereld van film, ­muziek, theater of beeldende kunst.

Herien Wensink

Richting het einde van het jaar, tijd voor een beetje bezinning, wil ik hier graag een lans breken voor de cliniclown. Want recentelijk is die sympathieke ziekenhuisclown symbool geworden voor de (terechte) frustratie over de onderbetaling van zorgpersoneel.

Hoe dat kan? Door een slimme vondst van Armand Girbes, ic-hoofd van het Amsterdam UMC. Girbes wilde aandacht voor de lage lonen van ic-personeel. Hij zette dat, zeer beeldend, af tegen het loon van een cliniclown, dat een paar honderd euro hoger ligt. Gretig werd de kleurrijke vergelijking opgepikt, met alle opwinding van dien. Want de ziekenhuisaccountant, het hoofd hr en de specialist verdienen ook meer, maar dat spreekt toch minder tot de verbeelding. De cliniclown van NRC, Youp van ’t Hek, gaf die ‘opdringerige griezels aan het ziekbed’ verlekkerd nog een trap na.

Wat zullen ze opgelucht zijn geweest in Den Haag. Altijd handig, polarisatie die afleidt van falend beleid. Zo bleef decennia neoliberaal uitkleden van de zorg buiten beschouwing, en kreeg in plaats daarvan de kunst er weer van langs. Het is het demissionaire kabinet zelfs in deze schokkende zorgcrisis niet gelukt structureel meer geld te vinden voor medisch personeel, in plaats daarvan gaat het nu over een boeman met een rode neus.

Het is een verleidelijke, maar valse tegenstelling. Ik zal u niet vermoeien met het saaie verhaal over de verschillende cao’s, dat de meeste cliniclowns een hbo-opleiding hebben afgerond en dat hun loon uit een ander potje komt (hoofdzakelijk uit fondsenwerving) en dus niet ten koste gaat van de verpleegkundige.

En uiteraard moet medisch personeel gewoon meer verdienen. Je zou denken dat hun heldendaden dit voldoende rechtvaardigen, maar blijkbaar was er toch een witgeschminkte zondebok nodig. Ongetwijfeld heeft een stoere VVD’er (Thierry Aartsen misschien?) al een onorthodoxe oplossing geopperd: kan dat clownssalaris dan niet een beetje omlaag?

Maar het is natuurlijk niet of-of: óf waardering voor zorgpersoneel, óf een clown aan je bed. Het is en-en: beiden hebben waarde en betekenis, op een heel andere manier. In de frontlinie van de pandemie gaan dat soort nuances helaas snel verloren.

De kwestie is exemplarisch voor een dieperliggend probleem, dat zaterdag door schrijver en theatermaker Marjolijn van Heemstra is aangekaart in een mooi essay in deze krant. Lees dat vooral, zou ik zeggen, maar heel in het kort gaat dat over hoe in een neoliberaal zorgmodel het denken over welzijn en gezondheid is gereduceerd tot cijfers en tabellen, zoals tijdens deze crisis steeds wordt geïllustreerd met de nadruk op aantallen besmettingen, ic-bedden, boosterprikken. Terwijl mentale en emotionele zaken als veerkracht, participatie en zingeving – even belangrijk voor ons welzijn – worden veronachtzaamd en zelfs gesaboteerd.

De Wereldgezondheidsorganisatie stelde in 2019 vast dat actieve en passieve kunstbeleving goed is voor de gezondheid. Beeldende kunst kan helpen bij een psychose, theater kan trauma’s verlichten. Kunst stimuleert de verbeelding, verrast en ontregelt, biedt afleiding, troost, verbinding, ontlading. Kunst laat je huilen, lachen, voelen. En wat doet die clown daar aan het ziekenhuisbed? Precies. Daar kunnen we in deze tijd allemaal wel wat van gebruiken.

Meer over