ColumnMartin Sommer

Een burgerforum is een goed idee. Tenminste, als het ook nee kan zeggen

null Beeld

De informateur zal straks tussen zijn stapel stukken de nota Betrokken bij klimaat Burgerfora aanbevolen aantreffen. Deze pennevrucht van een commissie onder leiding van oud-ombudsman Alex Brenninkmeijer werd deze week gepresenteerd. Zelf had ik bij voorbaat niet veel fiducie in dat burgerforum. In ambtelijke notities, ook op de stapel maar vermoedelijk hoger, staat dat draagvlak voor klimaatmaatregelen onontbeerlijk is. Nog onontbeerlijker is dat drastische besluiten subiet worden genomen en uitgevoerd. In Nieuwsuur mocht klimaatkeizer Nijpels nog eens onderstrepen wat ons onontkoombaar aan windparken en zonneweiden te wachten staat. Wouter van Dieren, oervader van de Club van Rome, spreekt van ‘het foie-gras-model’ van de klimaatpolitiek. Door de strot wringen, bedoelt hij. Dat kun je niet echt een gunstig gesternte noemen voor de burgerinspraak.

In Nieuwsuur mocht klimaatkeizer Nijpels nog eens onderstrepen wat ons onontkoombaar aan windparken en zonneweiden te wachten staat. Beeld ANP Kippa
In Nieuwsuur mocht klimaatkeizer Nijpels nog eens onderstrepen wat ons onontkoombaar aan windparken en zonneweiden te wachten staat.Beeld ANP Kippa

In 2006 hebben we al eens een experiment gehad met een burgerforum. Het liep niet goed af. Nadat de gekozen burgemeester was gesneefd in de Eerste Kamer, mocht de nieuwbakken minister Pechtold met burgers palaveren over het kiesstelsel. De berg baarde een muis, te weten iets meer gewicht voor de voorkeursstem. Pechtold zelf zal er geen goede herinnering aan hebben. De toenmalige premier Balkenende typeerde hem als minister voor spek en bonen.

De toenmalige premier Balkenende typeerde Alexander Pechtold als minister voor spek en bonen. Beeld BNNVARA
De toenmalige premier Balkenende typeerde Alexander Pechtold als minister voor spek en bonen.Beeld BNNVARA

Burgerbemoeienis heeft geen goede klank. Maar lezing van de nota en telefonische uitleg door mede-opsteller en hoogleraar bestuurskunde Frank Hendriks hebben me toch overtuigd. Dit burgerforum is een kans. Het heeft in Ierland gewerkt, om een eind te maken aan de verdeeldheid over abortus en homohuwelijk. Het kan een gezondverstandoplossing bieden bij een patstelling of dilemma. Als een burgerforum zo’n heikel onderwerp als abortus kan pacificeren, waarom dan niet een iets minder religieus vraagstuk als klimaat?

Een burgerforum is een betrekkelijk klein gezelschap dat door loting wordt vastgesteld. De nota maakt melding van een vrijwillige respons van 2 tot 5 procent. Dat is natuurlijk niet veel, en bovendien dreigt het gevaar dat alleen blanke mannen met grote monden meedoen. Er moet dus van alles worden bijgeschaafd en gecorrigeerd om tot een soort representativiteit te komen. Maar laten we het oog op de bal houden: zoals er nu wordt beslist over grote kwesties als de klimaatopwarming, werkt het niet, aangezien het aan steun ontbreekt. Dat die steun wenselijk is, daarmee is zelfs Ed Nijpels het eens.

Beschouw het burgerforum als onderdeel van de polder. Burgers mogen, uit hoofde van hun burgerschap, aanschuiven bij de vergadertijgers van nu, de zaakwaarnemers, de lobby’s en de pressiegroepen. Dat klinkt al een stuk beter. Er zijn wel voorwaarden voor succes. Die bescheiden praatgroep staat niet op zichzelf. Over de uitkomst van de beraadslaging moet een referendum komen. Dat geeft legitimiteit of zorgt ervoor dat de boel wordt afgeschoten, want ook dat kan gebeuren. Een ‘preferendum’ mag ook, de lichtere variant, die desondanks de beslissers onder druk zet. En er moet een serieuze keuze voorliggen. ‘Dus niet de kleur van de windmolen’, zegt de nota.

Kortom, een overzichtelijk vraagstuk, deelnemers worden goed geïnformeerd, het doel is niet conflict maar overleg en er moet wel geluisterd worden. Zo ging het in Ierland, zo zou het ook hier kunnen. Laten we een klimaatvoorbeeld nemen, ik noem maar wat, de vraag of van-het-gas-af een goed idee is. Een omstreden onderwerp, het raakt iedereen en het is niet te groot. We gaan ervan uit dat de uitslag nog niet vaststaat.

Zoals u weet, moet Nederland in 2050 van het gas af zijn. Gemeenten moeten omstreeks nu hun ‘transitievisie warmte’ inleveren. Aardgasvrije wijken zijn omstreden. Dat zal er niet minder op worden nu de Europese Commissie op het punt staat voor te stellen aardgas tot een groene brandstof te bestempelen. Dit tot afgrijzen van Bas Eickhout van GroenLinks en de Triodosbank. We betrekken het in de overwegingen.

Bas Eickhout, van GroenLinks en de Triodosbank, vindt het een slecht idee om aardgas tot groene brandstof te bestempelen.  Beeld Mike Roelofs
Bas Eickhout, van GroenLinks en de Triodosbank, vindt het een slecht idee om aardgas tot groene brandstof te bestempelen.Beeld Mike Roelofs

In plaats van de aansluitplicht op gas, komt er een warmterecht voor bewoners. Daarvoor is momenteel een warmtewet in de maak, die moet regelen hoe huizen worden aangesloten op een collectieve voorziening. U mag één keer weigeren mee te doen aan het voorgestelde warmtenet. Let op: weigeraars moeten zelf aantonen dat hun particuliere oplossing net zo groen en CO2-zuinig is als de voorziening die de gemeente voorstelt. De monteurs van het stadhuis komen dus binnen kijken om uw klimaatbestendigheid vast te stellen. De meeste gemeenten zijn ambitieus en zitten niet op dwarsliggers te wachten. Kijkt u mee, Aleid Wolfsen van de privacybewaking? Ik ken wel een paar hooggeleerden die willen toelichten wat hier op het spel staat, te weten David Smeulders van de TU Eindhoven en Annelies Huygen van de Universiteit Utrecht.

Ik zou reuze benieuwd zijn naar het resultaat van de burgerberaadslagingen over het gas. Het kan ook averechts uitpakken, waarschuwt bestuurskundige Frank Hendriks. Bestuurders moeten bereid zijn over hun schaduw heen te springen en hun voornemens in te slikken. Dat wordt nog een hele dobber voor de technocraten die nu een kerstboom hebben opgetuigd aan energieregio’s, zoekstructuren, verdeelsleutels, tijdtabellen en stokken achter de deur. Politici moeten erkennen dat er andere smaken zijn dan het foie-gras-model. Als ze alleen een burgerforum willen dat ja en amen oplevert, dan gaat het precies zoals bij de inspraak, van die plas en alles bleef zoals het was. Maar dan moet het ook afgelopen zijn met gezeur over vervelende burgers die alleen maar willen dwarsliggen.

Meer over