Commentaar

'Duitsland moet zijn naïviteit over Poetin laten varen'

Duitsland, dat een cruciale relatie onderhoudt met Rusland, moet zijn naïviteit over Poetin laten varen, schrijft Arnout Brouwers in het commentaar voor de Volkskrant.

OPINIE - Arnout Brouwers
Poetin en Merkel in 2013. Beeld epa
Poetin en Merkel in 2013.Beeld epa

'Gedwongen tot een keuze tussen het opgeven van Rusland als partner en acceptatie van de deling van Oekraïne, lijken veel Europeanen voor de laatste optie te kiezen.' Deze observatie van de analist Ulrich Speck na de Russische annexatie van de Krim blijft uiterst actueel in veel Europese landen, Nederland incluis. Maar nergens meer dan in Specks vaderland, Duitsland.

Dat Duitsland een bijzondere relatie onderhoudt met Rusland behoeft geen betoog. Daaraan zijn niet zozeer de verdragen van Rapallo (1922) of tussen Molotov en Ribbentrop (1939) debet, maar de door racistische theorieën vergoelijkte moordzucht die Nazi-Duitsland aan het oostfront tentoon spreidde in een oorlog waarin naar schatting 26 miljoen Sovjetonderdanen stierven.

Duitse Ostpolitik
Duitsland dankt zijn hereniging in 1990 - behalve natuurlijk aan een halve eeuw Amerikaanse steun - aan de medewerking van de laatste leider van de Sovjet-Unie, Michail Gorbatsjov. Sindsdien heeft de tijdens de Koude Oorlog gevoerde Duitse Ostpolitik een moderne opvolger gekregen in de vorm van een diepgaand politiek en economisch partnerschap waarin Duitse staatslieden zich altijd net iets vergevingsgezinder toonden voor Russische 'zwakheden' dan andere westerse landen.

Poetin en Merkel in 2013. Beeld epa
Poetin en Merkel in 2013.Beeld epa

Anders gezegd: terwijl andere Europese landen, zoals het neo-neutrale Nederland, vooral chantabel zijn vanwege hun vergaande economische banden met Moskou, is Duitsland nog extra chantabel vanwege het beladen verleden. De in de Duitse publieke opinie volop aanwezige bereidheid de regels van de Europese ordening en Oekraïne als eenheidsstaat op te offeren aan de wens met Poetin zaken te kunnen blijven doen, is echter vanuit datzelfde historische perspectief des te pijnlijker.

Zoals de historicus Timothy Snyder terecht heeft opgemerkt was Oekraïne tussen 1933 en 1945 de dodelijkste plek in Europa, het centrum van zowel Stalins 'interne kolonisatie' als Hitlers plannen voor externe kolonisatie. Zeker, voor talloze Oekraïense nationalisten waren de Nazi's een middel om het juk van de Russen af te werpen. Maar dat is niet het hele verhaal, aldus Snyder: meer Oekraïners kwamen om in de strijd tegen de Wehrmacht dan Amerikaanse, Britse en Franse soldaten samen.

Waanideeën over Vladimir Poetin
Kanselier Angela Merkel lijdt, geholpen door haar Oost-Duitse achtergrond en een flinke dosis realiteitsbesef, gelukkig niet aan de waanideeën over Vladimir Poetin die het optreden van haar voorgangers zo besmeuren. Niettemin is het ook voor haar tot nu toe onmogelijk om haar coalitiepartners en het grote Duitse publiek te overtuigen van de noodzaak anders tegen Poetins Rusland aan te kijken.

Niet alleen Duitsers, maar veel Europeanen hebben moeite te aanvaarden dat de Russische agressie in Oekraïne geen uitzondering of ongeluk is, maar past in Poetins ontwikkeling naar een steeds autoritairder en gevaarlijker bestuur. Een uitgeput groeimodel, verstikkende corruptie en toenemende afhankelijkheid van de energie-export maakten dat Poetin weinig alternatieven had toen eind 2011 een protestbeweging tegen hem opstond: repressie, terugdraaiing van vrijheden en chauvinistisch patriottisme boden de uitweg.

Deze toenemende interne repressie sinds Poetins terugkeer naar het Kremlin in 2012 - die nu in een stroomversnelling komt, opgezwiept door botte propaganda die niet alleen de regering in Kiev maar ondertussen het hele Westen als 'fascistisch' wegzet - beleeft extern zijn voorlopige hoogtepunt in de cynische onttakeling van Oekraïne.

Het is naïef te veronderstellen dat de vrede kan worden afgekocht door na de Krim nu ook Oost-Oekraïne op te geven. Duitsland speelt een centrale rol in het Europese antwoord op Poetin. Het moet wakker worden.

Arnout Brouwers is chef van de opinieredactie van de Volkskrant.

Meer over