Opinie

Draghi moet rekenen met de Schaüblefactor

De beleidsruimte van de ECB wordt bepaald door de oppermachtige Duitse minister van Financiën.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Tijdens zijn vergadering in oktober in Malta heeft de Europese Centrale Bank met zoveel woorden beloofd in haar volgende vergadering in december meer monetaire stimulering te plegen. Maar de vluchtelingencrisis in Duitsland compliceert de opties van de ECB. Geen enkele centrale bank opereert in een politiek vacuüm.

Het belangrijkste politiek feit waarmee de ECB rekening moet houden is dat als gevolg van de vluchtelingencrisis de populariteit van bondskanselier Merkel binnen haar Christen-Democratische Unie fors is gedaald en die van haar minister van Financiën Schaüble fors gestegen. Het gerucht gaat zelfs dat zij als partijleider zou worden afgezet, al lijkt dat momenteel vergezocht.

Niettemin staat Schaüble op het toppunt van zijn populariteit en invloed onder conservatieven en dat betekent dat alle hoop op overheidsstimulering van de Duitse economie vervlogen is. De ECB zal het gevecht tegen deflatie helemaal op eigen kracht moeten doen - en dat kan be-tekenen dat de monetaire stimulans zwaarder zal uitvallen dan anders het geval zou zijn geweest.

undefined

Politieke crisis

Een ander argument voor een grote monetaire stimulans is het feit dat Duitsland een bloeiende economie nodig heeft om de migranten te kunnen opvangen. Anders zouden zowel de economie als de peilingen voor Merkel weleens een duikvlucht kunnen maken. Gelukkig voor Europa valt de noodzaak voor Merkel om de vluchtelingencrisis te overleven mooi samen met de economische noodzaak de deflatie te bestrijden.

Wat betreft de instrumenten heeft ECB-president Mario Graghi in Malta duidelijk gemaakt dat in december alles kan worden ingezet. In essentie gaat het om de keuze tussen verdere kwantitatieve verruiming en verlaging van de depositorente totdat die negatief wordt. Het gaat om de rente die de centrale bank rekent (negatief) of betaalt (positief) aan banken om hun tegoeden te stallen.

De politieke crisis in Duitsland maakt het waarschijnlijker dat de depositorente nog verder omlaag gaat vergeleken met het instrument van opkopen door de ECB van schuldpapier. Kwantitatieve verruiming is niet populair in Duitsland en zeker niet bij Schaüble. Veel Duitsers zien het als een manier om de tekorten van zwakke eurolanden te financieren en de prijs van effecten te drukken.

undefined

Verdere kwantitatieve verruiming

Ook al is verdere kwantitatieve verruiming in het politieke belang van Merkel, toch kan zij zich gedwongen voelen dit in het openbaar te bestrijden om haar wankele positie ten opzichte van de conservatieven in de CDU te versterken. Tot dusver is Schaüble loyaal gebleven aan Merkel. Dat kan veranderen als ze meer kwantitatieve verruiming openlijk gaat steunen.

Aan de andere kant is de kwestie van de verlaging van de depositorente veel te technisch voor de meeste Duitsers en de enige tegenstanders zouden de verzekeraars en kleine spaarbanken zijn. Conservatieven verwelkomen de gedachte dat verlaging van de depositorente door de centrale bank doorwerkt in de rentes die de banken in rekening brengen, terwijl de waarde van hun effecten op peil blijft.

Een negatieve depositorente heeft hetzelfde effect als een belasting op de overtollige fondsen van banken en een verdere daling jaagt de druk op de banken op om meer geld uit te lenen en minder tegoeden te stallen bij de centrale bank.

undefined

Geen politieke aanvallen

Om het nieuwe uitlenen aan te moedigen moeten de banken hun rentes laten dalen en dit drukt weer de prijs van de euro als die de eurozone verlaat om daarbuiten een hoger rendement te behalen.

Het nog negatiever maken van de depositorente is de meest begaanbare weg voor de centrale bank om de euro om laag te drukken en tegelijkertijd de vraag in de eurozone te stimuleren.

De opdracht voor Draghi is nieuwe monetaire stimulering zodanig vorm te geven dat hij geen politieke aanvallen vanuit Berlijn uitlokt op de bank die hij leidt. Hij zal ook niet willen dat de de ECB een factor wordt in de Duitse binnenlandse politiek. Dat de president van de ECB vorige week in een interview met een Italiaanse zakenkrant zomaar hele positieve dingen zei over de depositorente, maakt voor mij duidelijk dat verdere verlaging van die depositorente eraan zit te komen.

Melvyn Krauss is emeritus hoogleraar economie aan New York University.

undefined

Melvyn Krauss Beeld .
Melvyn KraussBeeld .
Meer over