Diederik Samsom is geen lieverdje, maar ook geen nazi

Volgens Joris Luyendijk is Diederik Samsom een nazi. Dat wil zeggen: het Samsom-plan om illegale migranten vanuit Griekenland meteen terug te sturen naar Turkije, is volgens Luyendijk te vergelijken met hoe de NSB over Joodse vluchtelingen dacht.

Jij gaat altijd vrijuit, maar het beeld, hoe belachelijk ook, blijft kleven aan je slachtoffer. Beeld
Jij gaat altijd vrijuit, maar het beeld, hoe belachelijk ook, blijft kleven aan je slachtoffer.Beeld

Nog preciezer: op de ochtend dat het Samsom-plan werd onthuld, zette Luyendijk het artikel 'De oplossing van het jodenvraagstuk' op Twitter, geschreven door Anton Mussert. 'Zo ging dat enige tijd terug', schreef Luyendijk erboven.

Op internet is het gebruikelijk om 'godwin!' te roepen zodra iemand ergens de oorlog bijhaalt. De 'Wet van Godwin' stelt dat wanneer een onlinediscussie maar lang genoeg duurt, er altijd wel iemand over de nazi's begint. Maar inmiddels betekent 'godwin' gewoon: 'jij bent af, discussie voorbij'. Dat kan reuze handig zijn om debatten met gekken te smoren, maar het is wel een erg makkelijke uitweg. Want waarom zou elke nazivergelijking bij voorbaat onzinnig zijn? Dat hoeft helemaal niet. Het beste is om elke godwin op zijn eigen merites te beoordelen.

Waar te beginnen? Anton Mussert, leider van de Nederlandse nazipartij, was een uitgesproken antisemiet. Hij publiceerde zijn 'oplossing' een week na de Kristallnacht, de massale uitbarsting van geweld tegen Joden in Duitsland in november 1938. Mussert doet daar vrij luchtig over in zijn stuk, al kan hij 'de manier waarop' niet waarderen - sterker nog, het 'valt hem tegen' van de Duitsers. Maar bovenal vindt hij dat Nederland geen enkele vluchtende Jood moet opnemen, en dat alle Joden die hier sinds 1914 gekomen zijn, alsnog moeten worden uitgewezen.

Nu is Diederik Samsom natuurlijk ook geen lieverdje, maar zijn plan om de stroom asielzoekers te beteugelen, heeft niets met racisme te maken. Hij stelt een luchtbrug voor om mensen vanuit Turkije, waar geen oorlog is, eerlijk over Europa te verspreiden. Zijn doel is om zoveel mogelijk vluchtelingen te helpen, zonder dat het hier te veel uit de hand loopt. Je kunt hem naïef noemen of vinden dat Nederland meer mensen moet opnemen, maar tenzij je gelooft dat grenzen per definitie fascistisch zijn, heeft Samsom weinig met Mussert gemeen.

Ja, nee, hallo, zo bedoelt Luyendijk het natuurlijk ook niet. De parallel is het weigeren van vluchtelingen. Dáár moeten we over nadenken. Waar dát toe kan leiden. Of zoiets. Maar dat is het probleem met bijna elke vergelijking: het klinkt als een dapper, scherpzinnig statement in het debat - '2016 voelt soms als 1066'; 'Zwolle is precies Breda', 'Samsom doet denken aan Mussert' - maar in de praktijk is vergelijken juist heel veilig en betekent het niks. Want als iemand klaagt dat er iets niet klopt, kun je je er altijd uitwurmen door te zeggen dat je het zo niet bedoelde. En je hebt altijd gelijk, het is tenslotte jouw vergelijking. Jij gaat dus altijd vrijuit, maar het beeld, hoe belachelijk ook, blijft kleven aan je slachtoffer. Wat dat betreft is Joris Luyendijk precies Joseph Goebbels.

Meer over