VERSLAGGEVERSCOLUMNMargriet Oostveen in Grave

Deze verpleeghuisarts probeert diep demente mensen ‘zacht te laten landen’

null Beeld
Margriet Oostveen

Wim van Dijk mocht in de Volkskrant met veel misplaatst gevoel voor heroïek uit de doeken doen hoe hij het door de Coöperatie Laatste Wil gelanceerde zelfdodingspoeder ‘Middel X’ aan meer dan honderd mensen verstrekte. Dit na het voor hem traumatisch overlijden van zijn vrouw, die aan alzheimer leed.

Van Dijk noemt zichzelf ‘een stoïcijn’ en zijn actie een ‘gerechtvaardigd middel om een gerechtvaardigd doel te bereiken’. Hij beweert zelfs dat het zo ‘bij de abortuswet ook’ is gegaan (ik kan me niet herinneren dat men toen middelen aan vrouwen is gaan uitdelen om zelf maar aan de slag te gaan).

Van Dijk is van plan voor de rechter ‘een gedetailleerd plan’ te ontvouwen dat ‘de euthanasiewet moet veranderen’. Het doet anders sterk denken aan de Wet toetsing levensbeëindiging van ouderen op verzoek, een voorstel van D66.

Of je nu voor of tegen dat wetsvoorstel bent: dát komt ter tafel waar het in een democratie hoort, in de formatieonderhandelingen voor het nieuwe kabinet. Maar voor de stuntende doe-het-zelfburger Wim van Dijk gaat dat allemaal niet snel genoeg.

Nabestaanden getuigen inmiddels hoe akelig Middel X kan uitpakken. Zelfs psychiater Boudewijn Chabot, al jaren een voorvechter van zelfbeschikking rond het levenseinde, waarschuwt scherp in NRC. Martin Buijsen, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, vindt Van Dijks roekeloze geloof in het eigen gelijk in Trouw getuigen van ‘diepe minachting voor de democratische rechtsstaat’.

Zeg dat wel. Dit gaat niet over waardigheid, maar over het claimen van je eigen wensen boven mogelijke risico’s voor het collectief.

Deze krant plaatste na Van Dijks verhaal een kort briefje van specialist ouderengeneeskunde Jos Velthoven uit Boxmeer, tegen het ‘schrikbeeld’ van vreselijk lijden. Als verpleeghuisarts probeert hij bewoners ‘zacht te laten landen. (...) Kom gerust eens kijken.’

Demente bewoner op de gesloten afdeling. Zij zingt voor haar trouwfoto. Beeld
Demente bewoner op de gesloten afdeling. Zij zingt voor haar trouwfoto.

Dat heb ik gedaan, overigens in het volle besef dat de zelfbeschikkingsdiscussie met zo’n bezoekje niet te beslechten is. Maar je moet ergens beginnen.

Jos Velthoven wilde dat ik Catharinahof in Grave zou zien, een nieuw verzorgingshuis ‘zoals het zou moeten’. Erg mooi inderdaad, met danszaal, atelier en muziekzaal. Warm ingericht. Zo is het dus in veel verpleeghuizen alvast niet. Aan specialisten ouderengeneeskunde, opgeleid om het lijden van ouderen te signaleren, is ook een tekort, zegt Velthoven. Vaak moet men het doen met basisartsen. Is de dementie dan de schuld van lijden of een tekort aan adequate zorg?

We hielden het op mijn verzoek bij de gesloten afdeling. Daar wonen acht mensen die net zo diep dement zijn als veel bewoners in de rest in het huis. Het verschil: deze mensen willen soms weglopen. Als ze ergens lijden, zou je denken, dan hier.

Velthoven vertelde zelf nog nooit euthanasie te hebben verleend, ‘te hebben kúnnen verlenen’, omdat bij diepe dementie volgens hem niet meer is vast te stellen of iemand werkelijk ‘ondraaglijk’ lijdt, zoals de euthanasiewet nog steeds vereist – die eis geldt ook nog nadat de Hoge Raad een verpleeghuisarts ontsloeg van rechtsvervolging, omdat ze zo duidelijk te goeder trouw euthanasie had toegepast bij een wilsonbekwame demente vrouw.

Bovendien, zei Velthoven, kun je met gewoon medisch handelen al heel veel doen. Hij kan onrustige of boze mensen kalmeringsmiddelen geven. Dat helpt al, soms gaan ze daarvan ook minder eten en drinken, en dan dring je niet langer aan. Hij kan wie pijn lijken te lijden morfine geven, of dormicum. Soms ‘zakken ze bijgevolg zo’n beetje weg’, soms ook in de dood, en dat mág. Mensen wonen hier gemiddeld tweeënhalf jaar voordat ze overlijden. ‘Als ik lees dat demente personen met een wilsverklaring nu maanden worden geobserveerd om vast te stellen of ze wel ondraaglijk lijden, dan denk ik: dit had je allang kunnen doen. Dát is lijden verzachten.’

Ik zag hoe bewoners tijdens de gezamenlijke maaltijd in alle rust werden gevoerd door aardige verzorgers. Ze kletsten en zongen samen wat, al wist niemand meer waarover.

Soms, zei Velthoven, neemt iemand een hapje van een plant. Ook daar proberen ze goed op te letten. ‘En het is nog geen reden die plantjes weg te halen.’

Meer over