COLUMNLisa Bouyeure

Deze persoon bestaat niet, maar beïnvloedt wel hoe we denken

null Beeld

Uit de categorie dingen die Thierry Baudet niet aannemelijk acht: het bestaan van een pandemie. Vorig weekend tweette hij althans gespeeld verwonderd dat hij nog steeds mensen spreekt ‘die oprecht geloven dat er een ‘pandemie’ gaande is’. Zelfde categorie: dinosauriërs. ‘Ja, sommigen geloven dat er daadwerkelijk ‘dinosauriërs’ hebben bestaan’, smaalde hij twee dagen eerder over al die goedgelovige niet-creationisten.

Dan uit de categorie dingen die Thierry Baudet wél aannemelijk acht: het bestaan van een vastgoedondernemer met de Suske en Wiske-esque naam Eduard van Vlugtenstahl, op Twitter actief als @MeneerPanini. Van deze Van Vlugtenstahl, die zijn profiel heeft gedecoreerd met de foto van een sportauto en de kreet ‘Free Willem Holleeder’, retweette de FvD-politicus vorige week een verontrustend bericht: ‘Vandaag vervelende post gehad. Mijn ex-schoonvader plotseling overleden na tweede prik. Gelieve geen vragen hierover. Trek je eigen conclusies.’

Thierry Baudet retweette een bericht van Eduard van Vlugtenstahl, maar die bestaat helemaal niet. Beeld Twitter
Thierry Baudet retweette een bericht van Eduard van Vlugtenstahl, maar die bestaat helemaal niet.Beeld Twitter

Zoals wel vaker had Peter Burger, factchecker, onderzoeker en docent aan de Universiteit Leiden, onraad geroken. Op de profielfoto stond geen man in diepe rouw, maar een niet bestaand persoon, gegenereerd met kunstmatige intelligentie. Iedereen met een internetverbinding kan zo’n nepfoto tegenwoordig van de website This Person Does Not Exist plukken, waar je met elke muisklik een nieuw mens schept.

Op het eerste gezicht zou het je collega of overbuurvrouw kunnen zijn, maar Burger kijkt met een getrainde blik. Zo legde hij de profielfoto’s van Van Vlugtenstahl en diens ‘neef’ Gerrit over elkaar en bleken hun ogen op precies dezelfde plek te zitten. Aan de telefoon vraag ik Burger waar je nog meer op kunt letten. ‘Die software is nog niet perfect, dus je ziet vaak dat vrouwen twee verschillende oorbellen dragen, dat iemand één kleine schouder heeft, of dat er symmetriefouten in de oren zitten. Er zijn ook nog tools waar je zo’n foto doorheen kunt halen.’

Maar wie Van Vlughtenstahl op een klein schermpje voorbij ziet komen, moet wel goed kijken om die kunstig gevormde oorlel te zien. Niet moeilijk dus om misbruik te maken van de in 2019 geïntroduceerde technologie. Burgers onderzoekscollectief Nieuwscheckers ontdekte bijvoorbeeld dat een netwerk van onder meer Nederlandse socialemedia-accounts zich tegen de West-Papuaanse onafhankelijkheidsstrijd keerde, met synthetische profielfoto’s om geloofwaardig over te komen. ‘En een van de laatste gevallen had een commercieel doel. Zogenaamde Belgische journalisten probeerden toen de publieke opinie over Huawei te beïnvloeden.’

Zou Baudet nou echt in zo’n nepprofiel zijn getrapt? Burger vermoedt vooral dat het hem niet echt uitmaakt. ‘Ik ben wat dat betreft erg gecharmeerd van een recent Deens onderzoek naar de reden waarom mensen fake news verspreiden.’ Uit dat onderzoek bleek dat 1 procent van de respondenten verantwoordelijk was voor maar liefst 75 procent van het nepnieuws. Dat waren over het algemeen twitteraars die erg met politiek bezig waren en alles gebruikten om hun tegenstanders dwars te zitten. Burger: ‘Als je heel fanatiek rechts bent, vind je in de mainstreammedia nu eenmaal minder nieuws om de andere partij mee te bestoken.’ Elke overleden ex-schoonvader komt dan dus als geroepen.

Maar wat zijn de beweegredenen van zo’n Van Vlugtenstahl zelf? Volgens Burger is het in elk geval geen robot, wat een deel van de anti-West-Papuanen vermoedelijk wel was. ‘Het kan een puur trolaccount zijn, een antivaccinatieactivist of iemand verbonden aan een politieke partij. Je weet het niet. Dat is ook precies de reden waarom je zo iemand nooit als bron van informatie moet gebruiken.’

Meer over