ColumnKoen Haegens

Deze economie kampt met een falend immuunsysteem

Er waart een nieuw toverwoord door de wereldeconomie: resilience. Veerkracht dus, of weerbaarheid. Want het coronavirus maakt niet alleen feilloos misbruik van de zwakke plekken in het menselijke immuunsysteem. Zij legt ook het gebrek aan resistentie bloot in het bedrijfsleven.

Hadden we ons maar niet zo afhankelijk gemaakt van productieketens die de hele aardbol omspannen, klinkt het in westerse bestuurskamers. Ondernemingen hebben de afgelopen decennia zoveel mogelijk werkzaamheden uitbesteed. Liefst aan toeleveranciers in landen met lagere lonen. Van auto-onderdelen tot mondkapjes: weinig spullen blijken níet deels made in China te zijn. Dat geglobaliseerde bedrijfsmodel is goedkoop. Maar het is ook extreem kwetsbaar. Problemen in een handvol obscure fabrieken in Azië kunnen multinationals als Apple en Fiat Chrysler in verlegenheid brengen.

Waren we maar minder nonchalant omgesprongen met onze voorraden, luidt een andere verzuchting. Daar is onder het mom van ‘just-in-time productie’ het mes in gezet. De gevolgen worden nu pijnlijk zichtbaar. Van onderdelen voor de industrie tot testvloeistof: aan alles heerst gebrek.

Hadden we na de vorige crisis maar serieus werk gemaakt van financiële buffers. In plaats daarvan gaven bedrijven als Booking.com hun miljarden aan de aandeelhouders. Geld moest rollen. Ceo’s die weigerden zich diep in de schulden te steken, kregen de voorbije jaren boze aandeelhouders over zich heen – denk aan Paul Polman bij Unilever. In het ergste geval dreigde overname door gretige private equity-fondsen.

Het is allemaal de schuld van dat vorige economische toverwoord: efficiëntie. Althans, wat daar voor doorging. Want outsourcing, just-in-time, lean and mean en andere neoliberale modes blijken in de coronacrisis hopeloos inefficiënt.

Gelukkig wordt volgens sommige deskundologen alles anders. Bedrijven zullen leren van deze crisis. Zij gaan vaker lokaal produceren, of streven tenminste meer diversiteit na als het om toeleveranciers gaat. Ze houden grotere voorraden aan en zullen stevige financiële buffers opbouwen. Ondertussen zal de politiek investeren in nationale sleutelindustrieën én sociale weerbaarheid. Niemand wil nog lijken op de Verenigde Staten, waar sinds februari ruim 36 miljoen mensen hun baan verloren.

Zou het? We ontdekken nu waarom het oude, gemankeerde idee van efficiëntie zo goedkoop was. De werkelijke kosten, zoals die in de huidige crisis aan het licht komen, zaten niet in de prijs verwerkt. In economentaal: de kwetsbaarheid als gevolg van ellenlange productieketens, minieme voorraden en torenhoge schulden was een negatief extern effect. Net als bijvoorbeeld de CO2-uitstoot door mondiale handel dat is.

De vraag is of bedrijven in de toekomst wél gaan rekenen met de echte prijs van schroefjes die aan de andere kant van de wereld geproduceerd zijn. Ik heb er een hard hoofd in. De rekening voor onze economische kwetsbaarheid wordt op dit moment namelijk vooral betaald door de overheid. Niet het bedrijfsleven zelf. De baten van het zwakke economische immuunsysteem blijven privaat. De risico’s zijn voor de belastingbetaler. Waar hebben we dat eerder gehoord?

Meer over