ColumnMartin Sommer

Democratie kan alleen bestaan als je ook nee kunt zeggen

null Beeld

De GroenLinkse wethouder van Weesp is afgetreden. Raadsleden van zijn eigen partij keerden zich tegen de plaatsing van windmolens in een naburige polder. Hij was ‘principiëler dan de fractie’, vandaar zijn vertrek. Je kunt er besmuikt om lachen dat er kennelijk ook GroenLinkse nimby-raadsleden bestaan. Maar laten we wijzer wezen en deze kwestie politiek-strategisch bezien.

Als zelfs de meest enthousiaste aanhangers van de groene gedachte afhaken, dan zijn de gewetens daadwerkelijk overbelast, om met de schrijver Hans Magnus Enzensberger te spreken. Weesp staat niet op zichzelf. De progressieve bewoners van IJburg keren zich tegen windmolens én tegen de biomassacentrale die in Diemen moet komen. Landsmeer, Zaanstad, Abcoude, nergens willen ze windmolens voor hun deur. En dan beperk ik me tot de regio Amsterdam.

Het is nog zes weken tot de verkiezingen en de klimaatplannen van de regering zijn bezig vast te lopen. In Drenthe was er al een volksopstand die het jaarverslag van de AIVD haalde. Voor biomassa, viezer dan steenkool, is al helemaal geen steun meer te vinden. Intussen zijn er op zijn hoogst een paar honderd huizen van het gas af gehaald, tegen astronomische bedragen. De bevolking kan het niet bijbenen maar de overheid geeft geen krimp. Het zoeken naar locaties voor zon en wind gaat onverdroten door, het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwde voor het stoppen met biomassa, en ook de onzalige gasloosplannen staan nog op de rol.

De effecten van dat hogere percentage heeft het kabinet laten inventariseren door een ambtelijke commissie onder leiding van Laura van Geest, voorheen Centraal Planbureau, thans AFM. Beeld Linelle Deunk
De effecten van dat hogere percentage heeft het kabinet laten inventariseren door een ambtelijke commissie onder leiding van Laura van Geest, voorheen Centraal Planbureau, thans AFM.Beeld Linelle Deunk

Je zou verwachten, aangezien in Den Haag de bodem nog natrilt van de kindertoeslagaffaire, dat de over ons gestelden geschrokken zijn. Burgers zijn immers meer dan een algoritme. Artsen hebben lang en breed vastgesteld dat windmolens mogelijk goed zijn voor de duurzaamheid, maar niet voor de mensen. Ik heb de verkiezingsprogramma’s doorgevlooid, maar van de politiek moeten wij het niet hebben. De VVD vindt dat er ‘draagvlak’ onder de lokale bevolking moet zijn. Draagvlak, het meest elastische woord denkbaar. CDA en PvdA menen dat natuur en landbouwgrond ‘zoveel mogelijk’ moeten worden ontzien. Zoveel mogelijk, daar kun je het hele kompas mee rond. En D66 en GroenLinks pleiten voor buurtwindmolens, energiecollectieven en burgers die ‘proceseigenaar’ worden. Proceseigenaar, dat is een woord uit een emmer snot. Wat als je gewoon tegen bent, vanwege de slechte prestaties, de industrialisering van het landschap, het verpeste uitzicht, de gezondheidsklachten, de waardedaling van je huis? Geen mens wil een windmolen in zijn voortuin. Veelzeggend voor onze democratie is dat je in politiek opzicht voor dat standpunt terecht moet bij de populisten.

Voormalig ombudsman Alex Brenninkmeijer is de voorzitter van een tweede ambtelijke commissie. Dat wekt verwachtingen, gezien zijn bijtende kritiek na de kindertoeslagaffaire, op een overheid die de eigen bevolking niet ziet staan Beeld anp
Voormalig ombudsman Alex Brenninkmeijer is de voorzitter van een tweede ambtelijke commissie. Dat wekt verwachtingen, gezien zijn bijtende kritiek na de kindertoeslagaffaire, op een overheid die de eigen bevolking niet ziet staanBeeld anp

Hoe groter de afstand, hoe minder het bestuur zich van de burgerij hoeft aan te trekken. In Europees verband is afgesproken dat de lidstaten al in 2030 hun CO2-uitstoot met 55 procent verminderen. De Nederlandse regering, ‘groenste kabinet ooit’, was de voortrekker van dit idee. Tot nu koerste het klimaatakkoord nog op 49 procent minder koolstofuitstoot. De bevolking ziet er geen heil in, maar we doen er nog een schep bovenop.

De effecten van dat hogere percentage heeft het kabinet laten inventariseren door een ambtelijke commissie onder leiding van Laura van Geest, voorheen Centraal Planbureau, thans AFM. Zo werkt besturen in Nederland. Ambtenaren schrijven een stuk voor de formatie. De hete aardappel wordt van zijn politieke lading ontdaan, want wordt een randvoorwaarde waarbinnen het nieuwe kabinet straks moet blijven. Uiteraard is ‘uitstel onwenselijk’. Verkiezingen of niet, dit staat zo direct in het nieuwe regeerakkoord, immers in Europees verband besloten. De VVD mag nog pruttelen over klimaatdrammerij maar dat is voor de gezelligheid.

Diederik Samsom zei dat die paar procent extra CO2 die we minder moeten gaan produceren in werkelijkheid ‘een enorme opdracht’ vormt. Beeld Rebecca Fertinel
Diederik Samsom zei dat die paar procent extra CO2 die we minder moeten gaan produceren in werkelijkheid ‘een enorme opdracht’ vormt.Beeld Rebecca Fertinel

Wat betekent het om over tien jaar 55 procent minder CO2 te produceren, in plaats van 49 procent? U en ik hebben geen idee. Diederik Samsom, die er meer van weet, zei dat die luizige paar procent extra in werkelijkheid ‘een enorme opdracht’ vormt. De commissie-Van Geest spreekt van ‘bijna een verdubbeling van de inspanningen’ die tot nu toe in de pijplijn zitten. Hou dus rekening met tweemaal zoveel windmolens, zonneweiden, biomassafabrieken.

Achter in het rapport staat een lijstje gesprekspartners. Daar heb je de gebruikelijke verdachten, Greenpeace, Natuur & Milieu, Milieudefensie, Urgenda. Niet is gesproken met organisaties die misschien wel vinden dat het een onsje minder kan. Ik noem maar wat, de Consumentenbond, het Nibud, of de ANWB. Evenmin is gepraat met gewone mensen die niet werken bij de ijzeren ring van belangen maar wel met de gevolgen te maken krijgen. Ja, zonder draagvlak zal het zeker niet lukken, dat schrijft de commissie wel.

Vandaar dat in verband met het draagvlak nog een tweede commissie is ingesteld. Die rapporteert ook weer aan de formatietafel. Burgers moeten beter betrokken worden, aldus het persbericht. Voormalig ombudsman Alex Brenninkmeijer is de voorzitter. Dat wekt verwachtingen, gezien zijn bijtende kritiek na de kindertoeslagaffaire, op een overheid die de eigen bevolking niet ziet staan. Maar in het persbericht staat ook dat de commissieleden deskundig zijn op het gebied van burgerparticipatie, en dat belooft weer weinig goeds.

Wie denkt dat we zo direct verkiezingen hebben om te participeren, vergist zich. Meestal betekent burgerparticipatie dat je mag meedoen aan de mooie dingen die de overheid voor je heeft bedacht. Zoals een aandeel in een windmolen of meedoen aan het energiecollectief. Maar er zijn ook mensen die helemaal geen aandeel willen. Niet willen meedoen is net zo goed een burgerrecht. En een democratie waarin je geen nee kunt zeggen, is de naam democratie niet waard.

Verbetering: In een eerdere versie van deze column stond vermeld dat Laura van Geest voorheen bij de Rekenkamer werkte. Maar zij was directeur van het Centraal Planbureau.

Meer over